Weekend Lauwersmeer met Vogelwerkgroep Koudekerk e.o.

Op vrijdag 6 oktober t/m zondag 8 oktober 2000 werd er gevogeld voornamelijk in Groningen en Friesland door een groep van 32 leden van de Vogelwerkgroep Koudekerk / Hazerswoude e.o.
Hieronder een soortenlijst en excursieverslag.
Bij de soortenlijst zijn ook indicaties van de aantallen vermeld, ze dienen alleen om een indruk te geven van de vogelrijkdom van de diverse gebieden. de aantallen zijn gebaseerd op schattingen geen nauwkeurige tellingen.
In rood zijn de bijzondere waarnemingen weergegeven, in groen één waarneming die niet geheel zeker is, maar waarvan de meest waarschijnlijke mogelijkheid is opgenomen.
Bij de vogels is steeds een schatting van de aantallen verwerkt, zie voor de juiste betekenis de legenda.

hm oktober 2000

Inleiding
Algemene informatie
Waarnemingslijst vogels met (geschatte) aantallen
Verslag
Diverse excursieoverzichten
Discussie kalkoengier (Ook wel roodkopgier genoemd)

Weekend Lauwersmeer met Vogelwerkgroep Koudekerk e.o.
1e dag
Provincie:	Noord Holland, Friesland
Datum:	06-10-2000
Begin- en eindtijd	10.00 - 18.30
Windkracht:	7
Temperatuur:	Eerst 12 later 15 °C
Verdere weersgesteldheid:	Veel wind, wisselen droog met korte buien en heel veel regenbogen (7 op verschillende plaatsen)
2e dag
Provincie:	Groningen, Friesland
Datum:	07-10-2000
Begin- en eindtijd	08.30 - 18.30
Windkracht:	1
Temperatuur:	Eerst 15 later 20 °C
Verdere weersgesteldheid:	Heel rustig herfst meer, steeds zonnig, 's ochtends lichte mist.
3e dag
Provincie:	Groningen, Friesland, Noord Holland
Datum:	08-10-2000
Begin- en eindtijd	09.30 - 16.30
Windkracht:	4
Temperatuur:	Gemiddeld 14 °C
Verdere weersgesteldheid:	's morgens droog, maar bewolkt na half twee onafgebroken regen.

VOGELS	105
Duikers	1
Roodkeelduiker (?)	I
Futen	3
Dodaars	XX
Fuut	XX
Geoorde Fuut	I
Pelikaanachtigen	1
Aalscholver	M
Reigerachtigen	3
Blauwe Reiger	XX
Grote Zilverreiger	V
Kleine Zilverreiger	I
Zwanen	3
Kleine Zwaan	I
Knobbelzwaan	CC
Zwarte Zwaan	I
Ganzen	6
Brandgans	MM

Grauwe Gans	MM
Kleine Canadese Gans	I
Kolgans	V
Rietgans	I
Rotgans	CC
Eenden	16
Bergeend	MM
Brilduiker	I
Eidereend	CC
Krakeend	CC
Kuifeend	M
Middelste zaagbek	I
Nonnetje	I
Pijlstaart	XX
Rosse Stekelstaart	I
Slobeend	CC
Smient	MM
Tafeleend	CC
Topper	I
Wilde eend	CC
Wintertaling	L
Zwarte Zee-eend	V
Roofvogels	8
Boomvalk	I
Bruine Kiekendief	V
Blauwe Kiekendief	II
Buizerd	XX

Havik	I
Slechtvalk	II
Steenarend	I

Torenvalk	X
Hoendervogels	1
Fazant	I
Rallen	2
Meerkoet	CC
Waterhoen	II
Plevieren	4
Bontbekplevier	II
Kievit	MM
Goudplevier	M
Zilverplevier	X
Strandlopers	4
Bonte Strandloper	II
Kanoet	II
Kleine Strandloper	II
Steenloper	II
Steltlopers	10
Groenpootruiter	II
Grutto	II
Kemphaan	II
Kluut	II
Rosse grutto	II
Scholekster	MM
Tureluur	V
Watersnip	X
Wulp	M
Zwarte ruiter	XX
Meeuwen	7
Drieteemeeuw	I
Dwergmeeuw	I
Grote mantelmeeuw	X
Kleine mantelmeeuw	I
Kokmeeuw	M
Stormmeeuw	V
Zilvermeeuw	L
Sterns	2
Visdief	V
Zwarte stern	II

Duiven	3
Holenduif	I
Houtduif	X
Turkse tortel	1
Zangvogels	31
Leeuwerikken (1)
Veldleeuwerik	II
Zwaluwen (1)
Boerenzwaluw	II
Piepers & Kwikstaarten (2)
Graspieper	V
Witte kwikstaart	X
Winterkoningen en Heggemussen (2)
Winterkoning	X
Heggemus	II
Lijsterachtigen (6)
Kramsvogel	XX
Roodborst	X
Merel	X
Tapuit	II
Zanglijster	II
Zwarte Roodstaart	II
Goudhaantjes & Bladkoningen (2)
Goudhaan	V
Bladkoning	I
Meesachtigen (5)
Baardman	L
Staartmees	X
Koolmees	X
Pimpelmees	V
Boomkruiper	II
Spreeuwen (1)
Spreeuw	MM
Kraaiachtigen (4)
Gaai	V
Ekster	X
Kauw	X
Zwarte Kraai	X
Mussen (2)
Huismus	V
Ringmus	I
Vinken (5)
Groenling	V
Kneu	V
Putter	V
Sijs	II
Vink	V
LEGENDA:
(?)	= Waarneming zeer waarschijnlijk,
I	= één exemplaar
II	= Enkele exemplaren
V	= 5 á 9 exemplaren
X	= Ruim 10 exmplaren
XX	= Tientallen exemplaren
L	= Ongeveer 50 ex.
C	= Ongeveer 100 ex.
CC	= Vele honderden exemplaren
D	= Ongeveer 500 eexmplaren
M	= Ongeveer 1.000 exemplaren
MM	= Vele duizenden exemplaren

Insecten 4
Aardhommel
Atalanta
Glazenmaker
Wesp
Spinachtigen 2
Kruisspin
Hangmatspin
Zoogdieren 2
Konijnen
Reeën

Insecten	4
Aardhommel
Atalanta
Glazenmaker
Wesp
Spinachtigen	2
Kruisspin
Hangmatspin
Zoogdieren	2
Konijnen
Reeën

Verslag

De 1e dag vrijdag 6 oktober

Even over achten vertrokken we vanuit Hazerswoude richting Friesland, onderweg waren verschillende stops gepland in vogelrijke gebieden.
Als eerste halte diende de (klei) Putten in Noord Holland; achter de Hondsbosche Zeewering bij Camperduin.
Hier zaten veel meeuwen, eenden en steltlopers, waaronder twee Kluten.
Bovenop de dijk aangekomen zag je een fraaie dubbele regenboog die zich boven de kolkende zee manifesteerde. Die werd beschenen door een zonnetje, wat ook nog zorgde voor een mooi contrast met de dreigende bewolking, een niet alledaagse meteorologische tractatie.
Hierna gingen we naast het restaurant staan wat een schitterend uitzicht gaf op de deinende zee, hier kregen we behalve Zwarte Zee-eenden ook een duiker voor de lens, van deze afstand was het niet met zekerheid te zeggen om welke duiker het precies ging, maar het meest waarschijnlijke was de Roodkeelduiker.
Het wegrijden gaf wat vertraging want een sleuteltje lag nog in de auto, terwijl het portier al op slot was gedaan. Niemand van ons had voldoende criminele ervaring om dit probleem snel te klaren. Maar een handige Wegenwachter lostte dit akkefietje vakkundig op.
Op de Afsluitdijk waren wij zeer tot ons ongenoegen getuige van een konijnen-moord. Drie jagers voorzien van een fret, lieten dit witte dier los in de gangen van een konijnenhol. Toen de jonge bewoners ijlings hun onderkomen wilde verlaten, werden zij opgewacht door de geweren van dit lugubere trio. Een schot van twee meter afstand bleek echter niet voldoende en zo moest één van deze lieden tot tweemaal toe het konijn nog hardhandig op de kop slaan om het gewonde dier uit zijn lijden te verlossen.
Wij besloten snel naar de plaats van de misdaad te gaan. Maar de "dappere" jagers hadden toen allang het "hazepad" gekozen. Mogelijk hebben we zo toch een aantal konijnen kunnen redden.
Bij wat struikjes op de Afsluitdijk werd een vreemd geluid waargenomen, afkomstig van een klein vogeltje. Er werden verschillende suggesties geopperd; Goudhaantjes, Bladkoning en ook werd de mogelijkheid van een Pallas Boszanger niet bij voorbaat uitgesloten. Na determinatie met behulp van een CD kon de "Pallas-goud-koning" definitief worden ontmaskerd als een Bladkoning, voor de meeste was het de eerste keer dat zij dit beestje zagen.
Bij een kleine haven deden we nog enkele leuke ontdekkingen. Zo vloog er een juveniele Drieteenmeeuw rond, goed herkenbaar aan de twee dikke V's op zijn vleugel. Maar ook een Dwergmeeuw was van de partij, bij zijn sierlijke buitelingen liet het dier goed zijn donkere ondervleugels zien. Op het water dobberde een echte Topper, we realisserden ons een ware "toplocatie" ontdekt te hebben.
Met grote regelmaat zagen we allerlei regenbogen, vaak vergezeld van een vage tweede boog met omgekeerde kleuren. Meestal was dit natuurlijke kleurpallet een voorbode voor een stevige bui. Maar gelukkig konden we meestal net op tijd in onze trouwe vierwielers duiken.
Uiteindelijk bereikte we het Lauwersmeer bij de vogelhut bij Ezumakeeg zagen we naast een heleboel andere eenden ook een Rosse Stekelstaart en een Nonnetje (vrouwtje). De zon richtte haar laatste stralen van die dag over dit uitbundige landschap. Het werd tijd om ons onderkomen in Dokkumer Nieuwe Zijlen te gaan bewonderen.
's Avonds nadat we vergeefs naar uilen hadden gezocht, bleek de donkere sterrenhemel in Friesland heel wat meer hemellichamen "mee te torsen", dan wij gewend zijn in het lichte westen. Vooral wanneer men verrekijkers richt op deze verre neven van onze zon, blijkt hun aantal zich ineens te verhonderdvoudigen.

De 2e dag zaterdag 7 oktober
Nadat de dag al een half uurtje aan het "krieken" was, wendden we de steven naar een moerasachtig bos.
Het was heel ander weer dan de dag daarvoor, vrijwel windstil, nevelig en zonnig. Bij het Zomerhuisbos aangekomen werden we in stilte begroet door zeven Schotse Hooglanders. Maar niet alleen deze herkouwers gaven acte de présence. Enkele Boerenzwaluwen en een aantal groepen Baardmannetjes volgden dit voorbeeld.
Het was een schitterend gezicht deze "baardmezen" te zien opstijgen en landen tussen de rietpluimen. Verder zorgden de ochtendnevelen en het rimpelloze water voor een geweldige entourage. Vooral de mannetjes der diksnavelmezen oogsten veel bewondering met hun zwarte hangsnorren of zo u wilt bakkebaarden.

Een groepje Knobbelzwanen kwam statig aanzwemmen, één van hen was zich bewust van zijn belangrijke positie binnen deze groep, het trotse dier was "versierd" met een citroen gele halsring waarop duidelijk te zien was PJ46.

Het ringnummer van deze zwaan is op 11-04-01 door Aad Zevenhoven doorgegeven aan Jeroen Nienhuis.
Op 05-05-01 reageerde Nienhuis hier weer op. (zie onderstaande teksten)
n.b. Niehove liegt in de buurt van Grijpskerk in de provincie Groningen.

Hallo, Sorry voor de late opgave, maar tijdens een excursie van Vogelwerkgroep Koudekerk-Hazerswoude e.o. zagen wij op zaterdag 7 oktober 2000 een knobbelzwaan met het halsringnummer PJ46 geel in de Kollumerwaard nabij Kollumeroord.

Bedankt voor je waarneming van PJ46. Deze vogel is op 16 augustus 1999 als jong mannetje geringd bij Niehove (Amersfoort coordinaten 221-589). Deze zomer zal ik je een overzicht sturen van alle waarnemingen van deze zwaan.

wordt vervolgd

Een vrouwtje Bruine Kiekendief voorzien van gele pet en dito schouders werd door iedereen een tijdje gevolgd. Zij landde snel tussen de struiken, maar het is niet bekend of deze duikvlucht gehonoreerd werd met een maaltijd.
Een Elzenhaantje deed zijn naam geen eer aan want het zwarte diertje vertoefde op een gele kornoelje. Een Hangmatspin probeerde zijn bedauwde eigengemaakte "matras" weer een beetje te fatsoeneren.
De tocht ging verder langs akkers en weilanden. Voorspelbaar liepen daar zwart-witte koeien rond. Een "kudde" Brandganzen gewend aan deze kleurcombinatie graasden tussen de runderen door. Maar ook de Grauwe gans deed het zeer goed in deze contreien. Twee in hun karakterestieke paringswiel (tandem) rondvliegende glazenmakers gaven het geheel een zomerse aanblik.
Een korte wandeling leidde ons naar uitkijkhut Jaap Deensgat, vele Krak- en Slobeenden, Maar het meest spectaculaire was een Slechtvalken duo. Beide supervalken hadden zich genesteld op een paaltje en hielden met hun scherpe ogen de omgeving nauwlettend in de gaten.
Later werden de telescopen en kijkers gericht op een plas met drassig weiland. Hier ontwaarden wij een Grote Zilvereiger, Kleine Zwaan en Blauwe Kiek. In een struikje zat een valk dat was zeker, maar welke? We hoopten natuurlijk op een Rootpootvalk, maar later bleek het toch een wat vreemd ogende Torenvalk te zijn.
Het werd tijd voor de lunch, onze onvolprezen hofmeester Bert wachtte ons op in zijn mobiele kombuis en toverde daar allerlei heerlijkheden uit. Nadat wij gespijsd en gelaafd waren zetten wij onze eerdere activiteiten weer voort. We begonnen met de bestudering van Putters en Zwarte Roodstaarten en een niet geheel uitgekleurde Kneu.
Met als achtergrond het eiland Schiermonnikoog dobberden op het wad zo'n 50 Eiders rond allen gehuld in eclipskleed, bij sommige was de staart iets omhoog gericht. Enkele Steenlopers scharrelden tussen de bazaltblokken. Op de drooggevallen plekken op het wad waren duizenden alikruken te zien en tussen de stenen van de dijk groeide miniplantjes als hersthoornweegbree en muurpeper. Ook vloog langs de rand van dezelfde dijk een Atalanta, ook een dier wat niet bang is om een eind te reizen.
Bij de uitwateringssluizen vlakbij de provinciegrens tussen Groningen en Friesland zat een Torenvalk op een verkeersbord, er zaten drie meeuwen op een rij gerangschikt in aflopende grootte; Allereerst een Grote Mantelmeeuw, vervolgens een Zilver- en tot slot een Kopmeeuw, het leken de gebroeders Dalton wel.
Verderop tussen de weilanden waar schapen met gecoupeerde staarten rondliepen waren ook veel Kieviten en Goudplevieen te zien. In deze plevierenmassa merkten we ook een Grutto en een Kemphaan man op.
Tussen grote groepen Brandganzen bivakkeerde één Rotgans.
Bij Paesens Moddergat liepen we op een dijkje langs het Wad, hier fladderden enkele Tapuiten rond. In de verte waren enorme hoeveelheden Wulpen en Scholeksters, deze laatste vluchten later nog in een enorme wolk over het Wad. Dichterbij scharrelden twee Kanoeten rond.
In de verte deed zich en vreemd verschijnsel voor de kleur van het water en de horizon waren precies gelijk. Hierdoor leek het alsof groepen fouragerende vogels en voorbijgaande zeilboten stil bleven hangen in de lucht. Men had hier dus echt met luchtschepen te maken.
In dit slufterachtige gebied was ook bijbehorende vegetatie te bewonderen zoals: Lamsoor, Zeekraal, Zeeaster ook wel Zulte genoemd en natuurlijk Zeealsem. Op de wadbodem zag je duizenden Kokkels.
Zwarte- en Groenpoot Ruiters vlogen onverschrokken rond met de zo bekende witte "sigarenpeuk" op de rug.
De dag besloten we met een bezoek aan Ezumazijl hier stonden twee Grote Zilverreigers, duizenden Smienten en slierten Aalscholvers en velen Wulpen ons op te wachten. Toen we na een half uur weer wegreden werden we nagestaard door twee reeëen

De 3e dag zondag 8 oktober
Deze dag werden we begroet door een Sijs en een Boomkruiper vlak bij het parkeerplaatsje en nadat we de keukenwagen uit de modder hadden getrokken gingen we nog even naar Jaap Deensgat ook hier een duo Grote Zilverreigers. Eén stond verscholen tussen het riet, terwijl zijn collega zeer goed zichtbaar een wervelende vliegshow liet zien. In deze vochtige bermen zagen we veel bloeiende Parnassia.
In het Zuidwalbos veel meesjes o.a. Kool,- Pimpel- en Staartmees. Bij de vogelhut zaten 17 Zwarte Ruiters bijna op grijpafstand. Twee woerden waren kennelijk verliefd geworden op hetzelfde eendje, want het ging er bij deze eenden echt wild aan toe. Nu is het meteen bekend hoe ze aan hun naam komen. In de hut was een heel mooi huisje van een trechterspin te zien, helaas was de bewonende achtpoter niet thuis.
Bij een ander meertje dobberden en doken 21 Dodaars en één Geoorde fuut.
De dijk waar we langsreden was "versierd" met biddende Torenvalken en wiekelende Buizerds, die bleven hangen op de stijgwinden die tegen het talud aan werden geblazen. Bij een benedendijkse parkeerplaats stond onze reizende cateraar Bert weer klaar om onze hongerige magen te bevrijden van hun geknor.
Op het moment dat we nog aan het keuvelen waren zagen we een vliegende "buizerd". Als snel vonden we dat dit dier wel heel erg groot was voor een eenvoudige Buteo (x2). Vanaf dat moment werd het pas echt spannend de opkomende regen werd getrotseerd, de scopen op hun pootjes geschroefd en de veldgidsen te voorschijn getoverd.
Het bieden kon beginnen, Steenarend, Bastaardarend alle mogelijkheden waren opengehouden. Het was duidelijk het dier had een flinke gele snavel maar was geen Zeearend.

Ook andere vogels hadden gezien dat er iets niet helemaal jofel was, De vliegende reus werd belaagd door Kievit, Torenvalk, Buizerd en Ekster het maakte echter allemaal weinig indruk op deze gigant, het bracht hem wel steeds dichter bij de visuele hulpmiddelen die als het ware aan onze hongerige ogen waren gekit. Enkele van ons meende behalve de gele snavel ook een roodachtige kop te zien. Hierdoor werd de determinatie een hele andere kant uitgedrongen en dachten we met een Kalkoengier (Cathartes aura) van doen te hebben. waarschijnlijk een ontsnapt exemplaar, want van oorsprong komt deze gier in Amerika voor.

Ruim een maand later is deze discussie opniew opgelaaid.

Momenteel overheerst er bij velen de overtuiging dat we een echte Steenarend hebben gezien.
Als je op het bovenstaande woord "discussie" gaat staan kan je de hele motivatie volgen.

hm november 2000

Na deze zinderende vliegshow vonden de weergoden dat wij genoeg van als dit moois hadden genoten, de kranen gingen open en het bleef tot het einde toe plenzen van de regen. Hierdoor werd Den Oever wel bezocht maar kwamen we niet verder dan het havenrestaurant. De omgeving zullen we een andere keer nog wel eens bekijken. Na de koffie vlogen nog twee verlate Zwarte Sterns langs, een mooier besluit kan je niet hebben voor een zeer geslaagd weekend, met veel dank aan Jan de organisator.
Henk Merts oktober 2000