's Graveland was vanaf de zeventiende eeuw in trek bij rijke Amsterdammers, die zich er vestigden op negen landgoederen en buitenplaatsen.

Een bekende buitenplaats is Schaep en Burgh, thans het hoofdkwartier van de Vereniging Natuurmonumenten.
De 's Gravelandse Vaart, waaraan de meeste huizen staan, was vroeger een belangrijke verbindingsroute tussen Amsterdam en Hilversum. Vanwege het zuivere water vestigden zich hier veel wasserijen.

Bron: Wikipedia

Algemene informatie Naardermeer
In tegenstelling tot veel wateren in de omgeving is het Naardermeer een natuurlijk meer, en niet ontstaan door vervening (voor turfwinning) of door afgraving voor zandwinning. Tussen 1623 en 1629 werd het drooggelegd, maar in 1629 werd het weer onder water gezet om Amsterdam te beschermen tegen oprukkende Spaanse troepen. Aan het eind van de 19e eeuw werd een poging gewaagd het meer opnieuw droog te malen, maar het bleek te duur om het kwelwater tegen te houden.

Aan het begin van de 20 eeuw liet de gemeente Amsterdam haar oog vallen op het gebied. Het zou zijn gaan dienen als vuilstortplaats, ware het niet dat daar veel verzet tegen bestond. Voor de natuurliefhebbers Jac. P. Thijsse en Eli Heimans was het plan de aanleiding om de Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten in Nederland op te richten. De vereniging kocht het gebied voor fl. 150.000,-; de rente op de daartoe afgesloten lening werd terugbetaald met de opbrengsten uit jacht, visserij en het kappen van riet.

Bron: Wikipedia

Verslag
Om 7.15 de starttijd vanaf het verzamelpunt in Hazerswoude. Met 6 auto's gingen we op weg en bereikten een klein uur later het parkeerterrein bij het hoofdkantoor van Natuurmonumenten in 's Graveland. We waren totaal met 24 personen, dat is een beetje veel, vandaar dat we in twee groepen gesplitst werden. Het startschot voor de excursie werd al op de parkeerplaats gegeven, waar een zanglijster bij herhaling "Marie" en Frederique" aanriep. Ook werd meteen al een vinkenslag gehoord en eveneens een roffelende grote bonte specht, die akoestisch werd begeleid door een boomklever. Een witte kwikstaart flaneerde met zijn wiebelkont vlakbij het parkeerterrein. We liepen door een schitterend bos wat gekenmerkt werd door oude bomen (voornamelijk eiken en beuken) in een licht glooiend landschap met de nodige bebouwing. Zo zagen we het in Griekse stijl opgetrokken gebouw het "Capitool" waar destijds elke zondag een tv programma werd opgenomen.
Een grote hazelaar etaleerde haar bloeiende katjes die als een gele sluier om de boom gedrapeerd was. In het rimpelloze water van een vijvertje werden de omliggende bomen feilloos weerspiegeld; een schitterend gezicht. Hoog in een beukenboom liet een roodborst haar vrolijke deuntje horen en op de achtergrond klonk het lachende geluid van een groene specht. Ook vond een glanskop het nodig de stilte te doorbreken.

IJskelder Schaep en Burgh

We passeerden een voorloper van de koelkast. Een IJskelder die vanaf de 17e eeuw dienst deed om het voedsel van de eigenaren van het landhuis Schaep en burgh goed te koelen. Het ijs werd in de winter van de sloten gehaald en een dikke laag bosgrond zorgde voor voldoende isolatie om het bevroren water in deze conditie te bewaren. Tegenwoordig doet de ijskelder dienst als winterverblijfplaats voor vleermuizen. Een aantal baardvleermuizen brengt hier graag de winter door. We passeerden een open vlakte en zagen twee vogels langsvliegen met een goed herkenbaar wit vleugelveld. Nijlganzen dacht bijna iedereen, maar de oranje bruine ruggen verraadde de aanwezigheid van Casarca's. Verwant aan bergeenden die eigenlijk ganzen zijn. Maar door hun naam toch vaak bij de eenden worden ingedeeld.

Uitgespoelde wortelkluit

Midden in het bos lag een door storm gevelde boom. Deze gebeurtenis had al weer een tijd geleden plaats gevonden. Want de bijbehorende wortelkluit was volledig uitgespoeld. Hierdoor was het wortelstelsel nu bijzonder goed zichtbaar. En stond als een enorm stuurrad het bos te decoreren. Dit bos wordt door Natuurmonumenten op een zeer natuurlijke wijze beheerd en is rijk aan dode bomen. Die daarmee weer huisvesting kunnen bieden aan holenbroeders en insecten. Om deze spechtvriendelijke omgeving te accentueren, hoorden we vanaf deze plaats duidelijk en regelmatig de veel zwaardere roffel van de zwarte specht. Het zoveelste bewijs van een bos met karakter.

Tonderzwammen op een beuk

Dit beeld werd nog verder versterkt door de paddestoelen. De met mycelium doordrengde bomen moesten de vruchtlichamen van de zwammen gedogen. Die meteen de voorbodes waren van het naderende einde van deze onfortuinlijke woudreuzen. In de bovenstaande foto zien we een nog staande beuk. Met talloze tonderzwammen die met elkaar miljoenen sporen zullen maken. Om zo onder de gewenste omstandigheden ook verzekerd te zijn van nakomelingen. Dus juist de aanwezigheid van deze stille getuigen tonen dat er volop leven in het oude bos is. Als bewijs diende een groepje staartmezen dat vrolijk tussen de takken "doorhuppelden''. Ook had een sijsje mooi de gelegenheid om zijn riedeltje ten gehore te brengen.
Tegen elf uur waren we weer terug bij het beginpunt. Vlakbij was een natuurboekenbeurs en zo'n kans liet vrijwel niemand onbenut. Hierna kon je even pauzeren in het fraaie bezoekerscentrum van Natuurmonumenten. Vervolgens stapten we weer in de auto en reden richting Naardermeer. Daar aangekomen zouden we weer met dezelfde groep een rondje gaan lopen. De ene groep liep met de wijzers van de klok mee en de andere groep in tegengestelde richting. Het was inmiddels wat frisser geworden en de wind was toegenomen. Het terrein was veel meer open dan vanochtend. Hierdoor was het gebied ook veel aantrekkelijker voor ganzen die wij nu op verschillende plekken konden bekijken. Ook zaten in dit biotoop veel meer meeuwen en langs een greppel een grote zilverreiger die naderhand wegvloog. Maar ook zangvogels waren van de partij. Rietgorzen en graspiepers zijn min of meer te verwachten. Maar ook liet een paapje zich heel even zien. Vlak bij het einde van de weg kwamen we bij een zogenaamd laarzenpad. Een weggetje wat bijna het hele jaar modderig en nat is. Om de toegankelijkheid te vergroten heeft men met gaas bespijkerde planken neergelegd. Hierdoor hield je wat meer greep op het glibberige hout. Dit gebied was afgesloten met een klaphek want hier kon je ook Galloways tegenkomen. In de verte zagen we inderdaad een vijftal van deze landschapsvormende runderen. In dit natuurgebied stonden picknick tafels waar wij ons brood genuttigd hebben.
Een tijdje verder kwamen we onze collega's van de andere groep tegen. Zij vertelde dat er even verder een dode buizerd op de grond lag die kort daarvoor zo maar uit de lucht was gevallen. Wij zagen dit onfortuinlijke dier ook. Waarschijnlijk was hij ergens tegen aangevlogen en later neergestort. De vogel lag aan de overkant van het water en wij konden er niet dichterbij komen. Een bordje observatiehut dwong ons om het doorgaande pad tijdelijk te verlaten en eveneens via een met planken verrijkt laarzenpad bereikten we via een trapje de kleine vogelhut, die uitzicht bood op de achtergelegen plas.

De ingang van de vogelhut

Er waren niet zo heel veel vogels op de plas. Maar het leukste was zonder meer een mannetje non die met een hele harem van maar liefst zes wijfjes over de plas zwom. Ook zaten hier tafel-, slobeenden en een dodaars, die voorspelbaar regelmatig even onder water dook. Terug bij de wandelroute bleek dat er enkele oeverzwaluwen waren gezien. Je mag ze inderdaad deze tijd van het jaar al verwachten. Maar gevoelsmatig was het nog te vroeg. Omdat vrijwel niemand al de tjiftjaf had gehoord. Die normaal gesproken toch één van de eerste terugkerende zomergasten is.
Even later kwamen we bij een kijkscherm, waar we pijlstaarten en wintertalingen mochten aanschouwen. Ook hier maar nu voor iedereen zichtbaar enkele oeverzwaluwen. Aan de overkant van de plas niet ver van de weg liep een ree.

Detail van groot dooiermos

We vervolgden de route langs een fietspad vlakbij een stenen uitwatering die rijk voorzien was van geelkleurig korstmos; Groot dooiermos. Op de foto zijn de minuscuul kleine bekertjes goed te zien. Een wulp liet zijn jubelende klank horen. Kort daarna hadden we het rondje volbracht en de auto's weer bereikt. Hierna ging een ieder zijn weegs. We konden terugkijken op een schitterende dag in twee vogelrijke gebieden.

Henk Merts maart 2006

Diverse excursieoverzichten
Meer informatie over vogels Op deze site
Excursies Vogelwerkgroep Koudekerk e.o.
KNNV- excursies
Excursieverslagen IVN cursussen
Diverse excursies Zeeland en Zuid-hollandse eilanden
Diverse excursies Oostvaardersplassen o.a. IVN
Bezoekverslagen Starrevaartplas



Terug naar de homepage

Terug naar Natuur op het Web

© tekst en foto's Henk Merts (Natuur op het web) maart 2006

Laatste mutatiedatum 28-03-2006