IVN-Excursie 29-09-2001 naar de Oostvaardersplassen

Cursus Vogels in de winter IVN-Leiden

Op zaterdag 29 september ging de eerste excursie van de cursus Vogels in de winter van IVN - Leiden naar de Oostvaarders plassen.
Hieronder een soortenlijst en excursieverslag.
Bij de soortenlijst zijn ook aantallen vermeld. Deze zijn ingevuld na overleg met Gerard van der Klugt en Jack Boogmans, de aantallen zijn ruwe schattingen en dienen als indicatie voor het aantal exemplaren.

hm september 2001

Inleiding
Waarnemingslijst vogels met (geschatte) aantallen
Algemene informatie
Verslag
Diverse excursieoverzichten

VOGELS	58
Futen	2
Dodaars	1
Fuut	L
Pelikaanachtigen	1
Aalscholver	D
Reigerachtigen	3
Blauwe Reiger	X
Grote zilverreiger	4
Lepelaar	3
Zwanen	1
Knobbelzwaan	XX
Ganzen	2
Grauwe gans	MM
Nijlgans	6
Eenden	11
Bergeend	XX
Brilduiker	3
Krakeend	L
Kuifeend	CC
Pijlstaart	C
Slobeend	XX
Smient	CC
Soepeend	1
Tafeleend	MM
Wilde eend	L
Wintertaling	L
Roofvogels	5
Boomvalk	3
Bruine kiekendief	6
Buizerd	8
Sperwer	1
Torenvalk	8
Rallen	2
Meerkoet	CC
Waterral	3
Steltlopers	3
Kievit	MM
Watersnip	4
Wulp	1
Meeuwen	3
Grote mantelmeeuw	4
Kokmeeuw	CC
Zilvermeeuw	1
Duiven	2
Houtduif	XX
Stadsduif	1
Spechten	1
Grote Bonte Specht	2
Zangvogels	22
Veldleeuwerik	2
Graspieper	X
Gele Kwikstaart	4
Witte kwikstaart	X
Roodborst	X
Koperwiek	XX
Merel	4
Tjif tjaf	5
Baardman	C
Matkop	1
Koolmees	15
Pimpelmees	X
Staartmees	41
Boomkruiper	3
Spreeuw	CC
Gaai	X
Ekster	X
Zwarte Kraai	2
Huismus	X
Vink	L
Putter	XX
Kneu	X

Insecten 7
Aardhommel
Atalanta
Bloedrode heide libel
Gehakkelde aurelia
Glazenmaker
Hoornaar
Koolwitje
Spinachtigen 1
Brugspin
Amfibiën 1
Pad
Zoogdieren 5
Edelherten
Heckrunderen
Konicks (paarden)
Ree
Vos
Weekdieren 2
Barnsteenslakje
Tuinslak
Paddestoelen 1
Geschubde inktzwam

Insecten	7
Aardhommel
Atalanta
Bloedrode heide libel
Gehakkelde aurelia
Glazenmaker
Hoornaar
Koolwitje
Spinachtigen	1
Brugspin
Amfibiën	1
Pad
Zoogdieren	5
Edelherten
Heckrunderen
Konicks (paarden)
Ree
Vos
Weekdieren	2
Barnsteenslakje
Tuinslak
Paddestoelen	1
Geschubde inktzwam

IVN-Excursie naar de Oostvaardersplassen
Cursus:	Vogels in de winter
Plaats:	Oostvaardersplassen
Datum:	29-09-2001
Begin- en eindtijd	09.00 - 16.30
Windkracht:	1
Temperatuur:	Eerst 15 later 20 °C
Verdere weersgesteldheid:	Eerst gemiddeld half bewolkt, later meer zon.
Totaal aantal soorten:	58

Verslag

De afgeronde aantallen zijn ruwe schattingen.
Het was een mooie dag, heerlijk rustig nazomer weer.
Ruim over achten vertrokken we vanuit het Transferium 't Schouw A44 om een klein uur later elkaar weer tegen te komen bij het Almeerderzand.
Een buizerd had plaatsgenomen op een lantaarnpaal en bekeek de ruim van optiek voorziene mensen onder hem. Er vlogen vier watersnippen op. Ook zagen en hoorden we toen de eerste baardmannetjes. Het geluid lijkt op het eerste kraakje op maagdelijk ijs; Het zogenaamde "zingende ijs".
Bij de tweede stop zagen we enkele brilduikers en toen ging de rit naar de "Pampus haven" het bleek nu dat niet iedereen hier was gearriveerd, maar doordat er bij elke auto minimaal één mobieltje aan boord was, werd dit probleem snel opgelost. Er waren vele witte kwikstaarten. Waaronder een groepje juvenielen toch lang niet zo mooi gekleurd als hun ouders.
Bij de kleine parkeerplaats met zicht op het begin van de Lepelaarsplassen, wederom baardmannetjes ze zaten vlak aan de rietrand en lieten zich uitstekend bekijken. Wat een mooie vogels zijn dit toch. De mannen met de leigrijze koppen en de brede bakkebaarden, maar ook de vrouwtjes zagen er fantastisch uit. Deze vogels kunnen hier tot de standvogels worden gerekend. Alleen eten zij gedurende het voorjaar en de zomer voornamelijk insecten en in de winter doen zij zich te goed aan rietzaden. De maag past zich aan bij de seizoenen.
Wij wilden aanvankelijk naar de vogelhut bij de Lepelaarsplassen, maar twee weken hiervoor was de hut gesloten, we hebben nog gebeld naar diverse instanties, maar niemand kon uitsluitsel geven. We hebben toen maar besloten niet naar de "Lepelaar" te gaan maar de "Grauwe gans" met een bezoek te vereren. Hoewel het altijd een aardige wandeling is naar de hut met veel zangvogels (o.a. matkop, roodborst en staartmees). Bleek de hut zelf een weinig verheffend uitzicht te bieden. Er dobberde een mantelmeeuw rond. Wel de moeite waard was een ree die door de vegetatie liep te banjeren, om zich kort daarna geheel op te gaan in deze groene omgeving.
De hamvraag was, waar zijn alle eenden gebleven, bij de vogelhut de "Kluut" kregen we antwoord op deze prangende vraag. Het was hier één groot eenden collectief, vooral de tafeleenden waren zeer massaal aanwezig. Vanuit de hut hoorden we steeds weer de bekende "biggenschreeuw" van een waterral.
De tocht ging verder naar de observatiehut "De Zeearend". Vanuit deze hut kon je tientallen edelherten zien. Tussen en bij het riet stonden totaal drie grote zilverreigers. Een vrouwtje bruine kiekendief zocht het terrein af naar prooi, ze kwam redelijk dichtbij de hut en iedereen kon haar goed bewonderen.
Onderweg ook veel insecten, zeker een tiental atalanta's, maar ook koolwitjes en gehakkelde aurelia kwamen we tegen. Een stuk weg was afgezet met een rood-wit lint. Allerlei MKZ gedachtes kwamen weer boven drijven. Maar het bleek hier een versperring te zijn omdat er in de buurt een wespennest was. Dit zullen ongetwijfeld hoornaars geweest zijn, waarvan we er ook enkele gezien hebben. Eén van hen landde op mijn schoen en wilde daar eigenlijk niet vandaan gaan.
Tot slot zouden wij nog even naar de twee bulten gaan met uitzicht op de spoorbaan en de daarachter gelegen Oostvaardersplassen. Bij de eerste bult "de Krakeend" hadden we uitzicht op een land waarin duizenden grauwe ganzen waren neergestreken. Opeens zagen we een vos, het dier liep langzaam richting ganzen, maar die hadden hun belager allang in de gaten en toen hij ze tot enkele meters genaderd was kozen zij het luchtruim. De vos liep nog even verder, maar besloot daarna om maar even in het gras te gaan liggen en een middagdutje te doen.
Een torenvalkman had post gevat op één van de masten van de spoorlijn. Van voorbijrazend NS materieel trok deze kleine rover zich weinig aan. Een groep duiven was neergestreken op een boom. Bij één van hen was duidelijk de witte halstekening te zien. De andere moesten deze halsversiering nog ontberen. Hierdoor meenden we eerst met holenduiven van doen te hebben, maar nadere bestudering stuurde toch meer in de richting van jonge houtduiven. Nog even een blik geworpen op een rondvliegende kiek en toen was het weer de hoogste tijd om koers te zetten naar meer westelijke delen van het land.
Henk Merts september 2001