Dieren in het wild:
Amfibiën, reptielen en vissen
Insekten, spinnen, andere geleedpotigen, weekdieren en wormen
Muizen en ratten
Vogels
Zoogdieren:

Huisdieren:
Honden, katten
Kippen en ganzen
Paarden en ezels
Runderen en varkens
Schapen en geiten

Flora
Bomen, bloemen, vruchten, zwammen

Het weer
Diverse spreekwoorden over het weer

Diversen
Literatuurlijst
Bijdragen van
Meer Natuurfolklore op deze site

Dieren in het wild:

1. Bekend zijn als een snoek op de hooizolder.
2. Boter bij de vis.
3. Daar zijn wij grote vissen weer, zei de garnaal tegen de bot.
4. Daar schuilt een slang tussen het loof.
5. Dat is geen vis en geen vlees.
6. De grote vissen eten de kleine.
7. De grote vissen scheuren het net.
8. De vis wil zwemmen. (Dorst hebben)
9. Eerder verzuipt een vis, dan een boer sterft van de honger.
10. Er school een adder onder het gras.
11. Geen haring zo mager of men braadt er vet uit.
12. Haring in 't land, dokter aan de kant.
13. Hij heeft een adder aan zijn borst gekoesterd.
14. Hij heeft een snoek gevangen (Hij is in het water gevallen)
15. Hij broedt een slang in zijn boezem.
16. Hij huilt krokodillen tranen.
17. Hij kijkt of hij op een adder heeft getrapt.
18. Het is een kale kikker.
19. Hij is begeld als een pad met veren.
20. Hij is te vangen als een aal bij de staart.
21. Hij is zo gezond als een vis.
22. Hij spartelt als een vis op het droge.
23. Ik moet er haring of kuit van hebben.
24. Je kunt voor één mug niet je hele rug kapot krabben.
25. Leven als een vis in het water.
26. Men kan een pad wel net zo lang trappen, dat hij kwaakt.
27. Met kuit zitten. (zwanger zijn)
28. Naar de haaien gaan.
29. Padden broeden geen zangvogels uit.
30. Van een kale kikker kan men geen veren plukken.
31. Vertreed de adder in de dop.
32. Zo vol, als als haringen in een ton.
33. Zo glad als een aal.
34. Zo koud als een kikker.
35. Zwemmen als een vis.

Insecten, spinnen, andere geleedpotigen, weekdieren en wormen

1. Als de bijen naar huis toe vluchten, zit er regen aan de luchten.
2. Als de slakken kruipen gaan, is't met het mooie weer gedaan.
3. Beter een luis in de pot dan helemaal geen vlees.
4. Een garnaal heeft ook een kop.
5. Dansen de muggen in januaar, dan wordt de boer een bedelaar.
6. De bloem daar de bij honing uit zuigt, daar zuigt de spin venijn uit.
7. De handen in een wespennest steken.
8. De hommel in het hoofd hebben.
9. De mug vliegt net zo lang om de kaars, totdat hij zijn vleugels zengt.
10. Een bijenzwerm in mei, goed teken voor de wei.
11. Een mug kan wel vliegen maar een vlieg kan niet muggen (Niet alles is mogelijk).
12. Een slak en een haas hebben op de zelfde dag nieuwjaar.
13. Een leven hebben als een luis op een zeer hoofd.
14. Een spin in de morgen, brengt kommer en zorgen.
15. Een spin in de avond is verkwikkend en lavend.
16. Een uiltje knappen.
17. Een winterse mug heeft vaak een natte rug.
18. Ga tot de mieren gij luiaard, en word wijs.
19. Hij heeft een luize baantje.
20. Hij is de luis in de pels.
21. Hij is een echte muggenzifter.
22. Hij is zo dood als een pier.
23. Hij steekt zich in een wespennest.
24. Hij zet een gezicht als een oorworm,
25. Iets met een slakkegang afmaken.
26. Je zal maar een eendagsvlinder zijn en je dag niet hebben.
27. Je zal maar een eendags vlieg zijn en je dag niet hebben.
28. Men kan beter op een zak met vlooien passen dan op een jonge meid.
29. Men moet niet op alle slakken zout leggen.
30. Men vangt meer vliegen met honing dan met azijn.
31. Met een kanon op een mug schieten.
32. Onder het vliegen wassen de vleugels.
33. Pissebed wegjagen en kakkebed weerkrijgen.
34. Twee vliegen in één klap slaan.
35. Van een mug, een olifant maken.
36. Viegen op kerstdag de muggen rond, dan dekt op pasen het ijs de grond.
37. Vlinders in de buik hebben.
38. Wat van apen komt wil luizen.
39. Wie de honing wil uithalen, moet het steken der bijen verdragen.
40. Zo vol als een potje met pieren.
41. Zo arm als de mieren.
42. Zo druk als de mieren.
43. Zo nijdig als een spin.
44. Zijn de wespen niet in rust, dan is er stormweer op de kust.
45. Zwiert hier en daar in mei een bij, dat maakt de landman het harte blij.

Muizen en ratten

1. 't Is een slechte muis, die maar één hol heeft.
2. 't Is muis als moer, een staart hebben ze allemaal.
3. 't Muist, wat van de katten komt.
4. Alle beetjes helpen, zei de muis, en hij piste in zee.
5. Als de muis genoeg heeft, dan is het meel bitter.
6. Als het schip lek is, springen de ratten overboord.
7. Als een muis (rat) in de val zitten.
8. Dat muisje zal een staartje krijgen.
9. De berg heeft een muis gebaard.
10. De muizen dansen om de meelton, als de kat van huis is.
11. De muizen vallen er dood voor de broodkast.
12. De ratten verlaten het zinkende schip.
13. Een kale rat. (Een man zonder geld)
14. Een muizenmaaltijd houden. (Eten zonder erbij te drinken)
15. Hij heeft muizenesten in zijn hoofd.
16. Hij speelt ermee als de kat met de muis.
17. Hij zit als een rat in de val.
18. Ik heb er een muisje van horen piepen.
19. Kat en muis spelen.
20. Met man en muis vergaan.
21. Van de ratten besnuffeld zijn.
22. Zo arm als een kerkmuis.
23. Zo gek als een rat met één oor.
24. Zo stil als een muis.

Vogels

1. 't Dunkt elke uil, dat zijn jong een valke is.
2. 't is beter met de uil gezeten dan met de valk gevlogen.
3. 't Is een slechte vogel die zijn eigen nest bevuild.
4. 't Is een slimme vogel.
5. 't Zijn vogels van diverse pluimage.
6. Als de hemel valt, zijn alle mussen dood.
7. Als de koekoek zwijgt, dan hoort men de leeuwerik.
8. Als het elzeblad zo groot is als een duit, komt er de koekoek uit.
9. Als men een ekster uitstuurt, krijgt men een bonte vogel weer in huis.
10. Als vinken helder slaan, is 't mooie weer gedaan.
11. Beter één vogel in de hand, dan tien in de lucht.
12. Beter tien vogels in de lucht, dan één in de hand. (ingezonden variant)
13. Bij gebrek aan tarwe nestelt de leeuwerik in de haver.
14. Blauwe duiven, blauwe jongen.
15. Dat dank je de koekoek.
16. Dat is een vreemde eend in de bijt.
17. Dat is struisvogelpolitiek.
18. Dat was zijn zwanenzang.
19. De koekkoek en de sijs, hebben niet de zelfde wijs.
20. De kraaienmars blazen.
21. De man een vogel, de boer een gans.
22. De mussen vallen dood van het dak.
23. De tijden worden slecht, zei de kraai; toen werd de galg afgebroken.
24. De vlieg wil vogel zijn.
25. De vogel is gevlogen.
26. Een uilskuiken.
27. Eén spreeuw op het dak, maakt de zomer niet.
28. Een vaak herhaalde kwartelslag, voorspelt de boer een droge dag.
29. Een vliegende kraai vindt altijd wat.
30. Een vogel die te vroeg zingt, wordt s'avonds door de kat gegeten.
31. Eén bonte kraai maakt nog geen winter.
32. Eén ezel overbalkt wel tien nachtegalen.
33. Eén vogel in de hand is beter als tien in de lucht.
34. Eén zwaluw maakt nog geen zomer.
35. Elk houdt zijn eigen sreeuw voor een lijster.
36. Elk meent zijn uil een valk te zijn.
37. Elke koekoek roept z'n eigen naam.
38. Elke vogel prijst zijn nest.
39. God spijst de vogels, maar ze moeten er om vliegen.
40. Hij loopt als een kieviet.
41. Hij slaat door als een blinde vink.
42. Hij is een vreemde eend in de bijt.
43. Hij is snip verkouden.
44. Hij is zo vlug als het vogeltje dat koe heet.
45. Hij weet er net zo veel van als de kraai van zaterdag.
46. Hij ziet er uit als een uil in doodsnood.
47. Ieder vogeltje zingt zoals het gebekt is.
48. Iedere uil meent dat z'n jongen valken zijn.
49. Iemand vogelvrij verklaren.
50. In mei leggen alle vogels een ei, behalve de kwartel en de griet die leggen in de maand mei niet.
51. Kind noch kraai hebben.
52. Kleine vogels, kleine nesten.
53. Kraaien vlak bij schuur en huis, de winter voelt zich thuis.
54. Loop naar de koekoek. (loop naar de duivel)
55. Meeuwen op het land, onweer aan het strand.
56. Men kent de vogel aan zijn veren.
57. Met den eersten van de Mei, hebben de vogels een nest of een ei.
58. Onder iemands duiven schieten.
59. Op het vinkentouw zitten.
60. Oprecht gelijk de duiven.
61. Padden broeden geen zangvogels uit.
62. Schijten als een reiger.
63. Sint-Ambroos (7/12), patroon van bijen en van spreeuwen, houdt van waaien en van sneeuwen.
64. Spreeuwen eten wel kersen, maar de bomen poten ze niet.
65. Trekvogels in septembernacht maken de kersttijd zacht.
66. Twee kraaien pikken elkaar de ogen niet uit.
67. Uilen naar Athene brengen. (Water naar de zee dragen)
68. Uilen vliegen met geen bonte kraaien.
69. Van uilen komen uilen.
70. Vogeltjes die zo vroeg zingen zijn 's avonds voor de poes.
71. Vliegt de zwaluw hoog, dan blijft het weer mooi en droog.
72. Wat baten kaars en bril, als de uil niet zienen wil.
73. Wat van eksters komt huppelt graag.
74. Wees slang in peinzen en vogel in doen.
75. Zich blij maken met een dode mus.
76. Zij is een duifje zonder gal.
77. Zij zingt als een lijster.
78. Zij zingt als een nachtegaal.
79. Zo doof als een kwartel.
80. Zo fris als een hoentje.
81. Zo trots als een pauw.

Zoogdieren:

1. 't Is kwaad oude vossen te vangen.
2. Aap wat heb je mooie jongen.
3. Al draagt een aap een gouden ring, het is en blijft een lelijk ding.
4. Als apen hoger willen klimmen, ziet men juist hun naakte billen.
5. Als de vos de passie preekt, boer pas op je kippen.
6. Als een beer negen liedjes kent, gaan ze allemaal over honing.
7. Als een beer op sokken.
8. De aap spiegelt zijn schoonheid in het glas.
9. De wolf in schaapskleren.
10. De wolf zal met het lam verkeren.
11. De aap binnen hebben.
12. De vos groet dan alleen de heg als hij de tuin in wil.
13. De aap vlooien.
14. De beer is los.
15. Een aap uit al te grote min, die perst z'n jong de lenden in.
16. Een aap wil met iedereen gekken, en toch kan hij z'n aars niet dekken.
17. Een briesende leeuw.
18. Een haas wil altijd weer naar de streek, waar hij geboren is.
19. Een hazeslaapje doen.
20. Een kale jakhals.
21. Een klap van een lamme aap krijgen.
22. Een oude aap hoef niet meer leren te klimmem.
23. Een oude aap leert men geen kunsten.
24. Een oude haas kent alle slopen. (paadjes)
25. Een slak en een haas hebben op de zelfde dag nieuwjaar.
26. Een vos verliest wel zijn haar, maar nooit zijn streken.
27. Een wolf in schaapskleren.
28. Er uitzien als een ongelikte beer.
29. Eten als een wolf.
30. Het hazepad kiezen.
31. Hij is een ongelikte beer.
32. Hij is het haasje.
33. Hij is in de berebijt geweest. (toegetakeld)
34. Hij heeft een beestje na een feestje. (kater)
35. Hij heeft de aap binnen.
36. Hij heeft haas gevreten. (hij is lafhartig)
37. Hij haspelt er mee als een aap in een garenwinkel.
38. Hij huilt met de wolven waarmee hij in het bos is.
39. Hij koos het hazenpad.
40. Hij stinkt als een bunzing.
41. Hij ziet leeuwen op de weg.
42. Hij zit stevig in de beer. (in schulden)
43. Hoe groter geest, hoe groter beest.
44. Hoe schoner aap, hoe lelijker jongen.
45. Huilen met de wolven, waar men mee in 't bos is.
46. Iemand geselen met een vossestaart.
47. Iemand voor aap zetten.
48. In de aap gelogeerd zijn.
49. Je moet de aap niet in de garenwinkel jagen.
50. Kleine vossen bederven de wijngaard.
51. Men kan van een kromme zwijnsteert geen rechte pijl maken.
52. Men moet de wolf niet tot schaapherder maken.
53. Men moet de huid niet verkopen eer de beer geschoten is.
54. Men moet vossen met vossen vangen.
55. Met iemand de draak steken.
56. Oude beren dansen leren is zwepen verknoeien.
57. Steelt de vos, zo steelt het vosje ook.
58. Toen kwan de aap uit de mouw.
59. Van een mug, een olifant maken.
60. Vliegt de vleermuis 's avonds rond, dat brengt mooi weer in de morgenstond.
61. Waar men dit het minst verwacht, springt de haas vaak uit de gracht.
62. Wat van apen komt wil luizen.
63. Wee de wolf die in een kwaad gerucht staat.
64. Wie een banaan deelt met een gorilla, bemachtigd hooguit de schil.
65. Wie twee hazen jaagt, vangt geen enkele.
66. Zich in het hol van de leeuw wagen.
67. Ze zien er uit als beren.
68. Zo bang als een wezel.
69. Zo blind als een mol.
70. Zwemmen als een otter.

Huisdieren:

1. 't Is geen katje om zonder handschoenen aan te pakken.
2. 't Moet al een ruige hond wezen, die twee nesten warm kan houden.
3. 't Muist wat van katten komt.
4. Als de hond geld heeft, zegt men meneer hond.
5. Als de katten muizen, mauwen ze niet.
6. Als een kat om de hete brij lopen.
7. Als de kat van huis is, dansen de muizen om de meelton.
8. Als de kat zich wast, komt er gewis een gast.
9. Als hij niets meer kan, hangt de jager zijn hond op.
10. Als kat en hond leven.
11. Als men de kat op het spek bindt, wil hij er niet van vreten.
12. Als oude honden blaffen is het tijd om uit te zien.
13. Als twee honden vechten om een been, gaat de derde er mee heen.
14. Behandeld worden als een hond.
15. Bekend als de bonte hond.
16. Beter een levende hond dan een dode leeuw.
17. Blaffende honden bijten niet.
18. Commandeer je hond en blaf zelf.
19. Daar heb je de kat in 't garen.
20. Daar lusten de honden geen brood van.
21. Dat kan hond nog kat verstaan.
22. Dat is niet voor de poes.
23. De kat de bel aanbinden.
24. De kat in de kelder metselen.
25. De kat in het donker knijpen.
26. De kat op het spek binden.
27. De kat uit de boom kijken.
28. De hond in de pot vinden.
29. De ene hond verwijt de andere, dat hij vlooien heeft.
30. De gebeten hond zijn.
31. De honden blaffen, de karavaan trekt verder.
32. De kat de bel aanbinden.
33. De kat in de gordijnen jagen.
34. De kat in 't donker knijpen.
35. De kat komt het graatje toe.
36. De kat muist het best als ze jongen heeft.
37. De kat uit de boom kijken.
38. De kat wil wel vis eten maar geen poot nat maken.
39. De kleine honden jagen de haas op, maar de grote pakken hem.
40. De voorste hond vangt de haas.
41. Die zich voor hond verhuurt, moet de botten kluiven.
42. Een dolle hond raast geen zeven jaar.
43. Een hondenleven hebben.
44. Een kat een kat noemen.
45. Een kater hebben.
46. Een kat in de zak kopen.
47. Een kat in het nauw maakt vreemde sprongen.
48. Een kat komt altijd weer op zijn pootjes terecht.
49. Een liggende hond waait geen brood in de mond.
50. Een lopende hond vindt altijd wat.
51. Een stomme hond.
52. Een kat in 't nauw, maakt rare sprongen.
53. Er zijn altijd veel honden om het aas.
54. Er zijn meer hondjes die Fikkie heten.
55. Ergens een kater aan over houden.
56. Het zijn net jonge honden.
57. Het maakt niets uit of je door de hond of door de kat wordt gebeten.
58. Het eerste gewin is kattegespin.
59. Hij heeft een hondebaan.
60. Hij heeft de kat gestuurd.
61. Hij heeft het hondegeloof, hij heeft het vlees liever dan de botten.
62. Hij is er bekend als de bonte hond.
63. Hij is van 't hondje gebeten.
64. Hij kijkt als een kat in een vreemd pakhuis.
65. Hij loert erop als een hond op een zieke koe.
66. Hij loopt er omheen als de kat om de hete brij.
67. Hij loopt weg als een hond met de staart tussen de poten.
68. Hij speelt met hem, als de kat met de muis.
69. Hij stapt als een kater in de morgendauw.
70. Hij weet er net zo veel van als de kat van het wafelbakken.
71. Hoe ruiger hond hoe meer vlooien.
72. Hondenhaar dat maait zo zwaar.
73. Hondsmoe zijn.
74. Iemand afsnauwen, alsof men hem voor de honden gevonden heeft.
75. Iets doen voor de kat z'n kut.
76. In alle landen bijten de honden en lasteren de monden.
77. In het donker zijn alle katjes grauw.
78. In katzwijm vallen.
79. Jaag een hondweg, je krijgt een rekel weer.
80. Je ziet er uit als een verzopen kat.
81. Kat en muis spelen.
82. Katten die muizen, miauwen niet.
83. Komt men over de hond, dan komt men over de staart.
84. Men moet de kat niet bij 't spek zetten.
85. Men moet geen slapende honden wakker maken.
86. Men moet huilen met de honden, daar men mee in 't bos is.
87. Men stuurt een kat naar Engeland en hij zegt miauw als hij weer thuiskomt.
88. Met onwillige honden is het kwaad hazen vangen.
89. Of je door de hond of door de kat wordt gebeten.
90. Om de wille van de smeer, likt de kat de kandeleer.
91. Om het vet likt de kat de braadpan.
92. Twaalf boeren en een hond vormen dertien rekels.
93. Twee kwade honden bijten elkaar niet.
94. Van geven kan mijn kat niet leven.
95. Veel honden zijn der hazen dood.
96. Verdwijnt de boer van de akker dan worden hond en jager wakker.
97. Wie een hond wil slaan, vindt licht een stok.
98. Wie met honden naar bed gaat, staat met vlooien op.
99. Wie met honden omgaat krijgt vlooien.
100. Zij was poesmooi.
101. Zo moe als een hond.
102. Zo trouw als een hond.
103. Zo ziek als een hond.
104. Zo wijs als Salomo's kat.

Kippen en ganzen

1. 't bier is niet voor de ganzen gebrouwen.
2. 't kuiken wil wijzer zijn dan de kip.
3. Als de hen kwaad is, ontziet ze de haan niet.
4. Ald de hennen beginnen te kraaien, moet je ze de nek omdraaien.
5. Als de kippen schuilen gaan, houdt de regen zelden aan.
6. Als de vos de passie preekt, boer pas dan op je ganzen.
7. Altijd haantje de voorste zijn.
8. Daar kraait geen haan naar.
9. Dat is de hen, die de eieren legt.
10. De ganzen, die eenmaal in 't koren geweest zijn, willen er altijd weer heen.
11. De ganzen krijgen de kost, maar ze moeten hem plukken.
12. De haan van de kippen scheiden.
13. De hennen die het meeste kakelen, leggen de eieren niet.
14. De hoenders in een andermans hof jagen.
15. De kip met de gouden eieren slachten.
16. De man een vogelen de boer een gans.
17. De rode haan laten kraaien. (brand stichten)
18. Die eieren vergaren wilt, moet hem 't kakelen der hennen getroosten.
19. Een blind hoen vindt wel eens een korrel.
20. Een gans blaast wel maar hij bijt niet.
21. Een goede haan is niet vet.
22. Een goede haan kraait nog weleens weer.
23. Een kleine kip legt elke dag, een struisvogel eens per jaar.
24. De haan is de baas,.. als de hen niet thuis is.
25. Een haan kraait het hardste op z'n eigen mesthoop.
26. Een vette gans bedruipt heur zelven.
27. Een wijze hen legt wel eens een ei in de netelen.
28. Eieren voor z'n geld kiezen.
29. Er als de kippen bij zijn.
30. Het ei wil wijzer zijn dan de kip.
31. Het kuiken wil altijd wijzer zijn dan de hen.
32. Hij hangt de gebraden haan uit.
33. Hij heeft het zo druk als de hoenders vóór Pasen.
34. Hij is overal haantje de voorste.
35. Hij loopt als een kip die z'n ei niet kwijt kan.
36. Hij loopt als een kip zonder kop.
37. Hij praat als een kip zonder kop.
38. Hij preekt voor de ganzen.
39. Hij schrijft hanepoten.
40. Hij weet meer dan huismans hen.
41. Hij werd zo rood als een kalkoense haan.
42. Iemand die dom is, kun je afranselen met een kippeveer.
43. Kip, ik heb je.
44. Kwaad ei, kwaad kuiken.
45. Langzaam aan komt de hen wel op de eieren.
46. Men moet niet al zijn eieren onder één kip leggen.
47. Men plukt de gans zolang hij veren heeft.
48. Met de kippen op stok gaan.
49. Na Driekoningen wordt elke dag de stap van de haan langer.
50. Ongeleide eiers zijn onzekere kiekens.
51. Twaalf eieren, dertien kuikens. (een onverwacht fortuin)
52. Vroeger kraaiden de hanen, zei dove Jaap, nu doen ze alleen maar de bek open.
53. Wie eieren wil vergaren, moet zich het kakelen der kippen getroosten.
54. Zij greep naar het ei van de kip, en liet het ei van de gans liggen.
55. Zij kakelt als een kip die 't ei niet kwijt kan.
56. Zij voelt zich kip lekker.
57. Zijn haan wil koning kraaien.

Paarden en ezels

1. 't Hinkend paard komt achteraan.
2. 't Is vergeeft dat men fluit, als het paard niet pissen wil.
3. Al kleed men een ezel in satijn, altijd zal het een ezel zijn.
4. Als drie wijzen zeggen dat je een ezel bent, balk dan.
5. Als een ezel het te goed gaat, gaat hij op het ijs dansen.
6. Als het hooi het paard volgt, wil het gegeten worden.
7. Anderhalve man en een paardekop.
8. Beter een blind paard dan een leeg helster.
9. Beter een ezel voor de ploeg, dan twee peerden op stal.
10. Dat paard zal mij niet weer slaan.
11. De beste paarden moeten op stal gezocht worden.
12. De ene ezel noemt de ander altijd langoor.
13. De jongste ezel moet het pak dragen.
14. De ziekte komt te paard, en gaat te voet.
15. Een paardemiddel.
16. Een ezel geeft een dode leeuw een schop.
17. Een ezel in een leeuwenhuid.
18. Een ezelsbrug
19. Een ezel stoot zich in 't gemeen, geen tweemaal aan de zelfde steen.
20. Een blind paard kan hier geen schade doen.
21. Een blind paard kan hier niets kapot lopen.
22. Een dood paard aan een boom binden. (overdreven voorzichtig zijn)
23. Een gouden zadel maakt geen ezel tot paard.
24. Een gehuurd paard en en eigen sporen maken korte mijlen.
25. Een gewillig paard, moet men nimmer overrijden.
26. Een ezel gaat niet uit z'n tred.
27. Een ezel kent men aan z'n oren.
28. Een ezel stoot zich in 't gemeen geen tweemaal aan dezelfde steen.
29. Een oud paard hoort graag het klappen van de zweep.
30. Een paard aan de rand is een schand.
31. Een paard dat voor de tweede keer de sprong niet neemt, neemt hem ook voor de derde keer niet.
32. Een paardemiddel.
33. Een schurftig paard vreest de roskam.
34. Ezel geboren moet ezel sterven.
35. Ezel geboren wordt nooit geen paard.
36. Ezels dragen de haver die door paarden wordt gegeten.
37. Geef de ezel klaver, hij loopt naar de biezen.
38. Geen ezel kan zijn eigen oren afbijten.
39. Geen paardemarkt zonder ezel.
40. Geen jaarmarkt zonder ezel.
41. Heb je geen paard, gebruik dan de ezel.
42. Het hooi moet het paard niet volgen.
43. Het paard achter de wagen spannen.
44. Het paard bij de teugel nemen.
45. Het paard moet tot de kribbe komen.
46. Het paard van Troje binnen halen.
47. Het beste paard struikelt wel eens.
48. Het beste paard van stal, wordt weer vergeten.
49. Het oog van de meester maakt het paard vet.
50. Hij gaat achteruit, zo hard als een paard lopen kan.
51. Hij heeft een geweten, waar een koets met vier paarden in rondrijden kan.
52. Hij heeft paardenvlees gegeten. (Hij is onrustig)
53. Hij is teveel over het paard getild.
54. Hij loopt als een paard van een daalder.
55. Hij staat daar als een ezel tussen twee oppers hooi.
56. Hij zoekt naar zijn paard en hij zit er op.
57. Hijgen als een postpaard.
58. Hijgen als een karrepaard.
59. Hoe komt een ezel aan twee lange oren?
60. Honger hebben als een paard.
61. Iemands die in een stal geboren is, is nog geen paard.
62. Ik heb geen ezeltje-schijtgeld op stal.
63. Jong te paard, oud te voet.
64. Lopen als een postpaard.
65. Man en paard noemen.
66. Men kan geen paard al lopende beslaan.
67. Men moet de ezel de rug niet stuk rijden.
68. Men moet een gegeven paard niet in de bek kijken.
69. Men moet een schop van een ezel kunnen verdragen.
70. Men roept den ezel niet ten hove, dan als hij lasten dragen moet.
71. Men vindt menig ezel met lange oren.
72. Ongelijke paarden trekken kwalijk.
73. Op het verkeerde paard wedden.
74. Oude paarden jaagt men aan de dijk.
75. Paarden die de haver verdienen krijgen hem niet.
76. Paarden vallen ook, al hebben ze vier poten.
77. Van de bok op de ezel springen.
78. Van de os op de ezel springen.
79. Wie een paard uit de wei wil halen, moet het beest niet eerst met de halster tegen de kop slaan.
80. Wie zich aan een ezel schuurt, krijgt haren.
81. Zend men een ezel naar Parijs, men krijgt hem weder even wijs.
82. Zo dom als het paard van Christus.
83. Zo stom als een ezel.
84. Zolang de ezel zakken draagt, heeft de molenaar hem lief.

Runderen en varkens

1. 't Gemeste kalf slachten.
2. 't Is een kalf van een vent.
3. Als het kalf verdronken is, dempt men de put.
4. Als augustus zonder regen henen gaat, de koe maar mager voor de kribbe staat.
5. Als de koe geen melk meer geeft, dan raakt zij aan de slager.
6. Als men de koe verkoopt, raakt men ook de uier kwijt.
7. Bloeden als een rund.
8. Boeren en varkens worden knorrende vet.
9. Dat is parelen voor de zwijnen werpen.
10. Dat slaat als een tang op een varken.
11. Dat werkt als een rode lap op een stier.
12. De een mag een koe stelen, een ander mag nog niet over het hek kijken.
13. De een scheert de varkens, de ander de schapen.
14. De koe bij de horens vatten.
15. De koe vergeet nogal eens dat hij vroeger eens kalf is geweest.
16. De magerste varkens schreeuwen het hardst.
17. De oude os maakt rechte voren.
18. De gek die een os bezit, wordt zelden als een gek herkend.
19. Die de koe koopt, heeft het kalf toe.
20. Die de koe toekomt, die vat hem bij de horens.
21. Die pleit voor een koe, geeft er een toe.
22. Doe varkens goed dan krijgt men spek; Doe mensen goed dan krijgt men drek.
23. Een waarheid als een koe.
24. Een koe met gouden horens beloven.
25. Er is geen koe zo zwart, of er zit wel een vlekje aan.
26. Geen koe zo bont of er zit wel een vlekje aan.
27. Geen oude koeien uit de sloot halen.
28. Het gouden kalf aanbidden.
29. Hij leeft als een os. z'n vlees neemt toe, z'n kennis niet.
30. Hij is zo levendig als 't vogeltje dat koe heet.
31. Hij vliegt er op aan als een stier op een opper hooi.
32. Hoe een koe een haas vangt.
33. Koe met gouden horens beloven.
34. Koeien die het hardste loeien, geven de minste melk.
35. Koeien van fouten maken.
36. Kosters koe mag op het kerkhof weiden.
37. Melk van blauwe koeien (= 'kraanwater')
38. Melkt de koe, maar trekt ze de spenen niet af.
39. Men kan nooit weten, hoe een koe een haas vangt.
40. Men kan van een os niet meer snijden dan een goed stuk vlees.
41. Men noemt geen koe zo bont, of er zit een vlekje op.
42. Men melkt de koe, door de hals.
43. Met big zitten. (zwanger zijn)
44. Met sintjuttemis, als de kalveren op het ijs dansen.
45. Met geweld kalft een os.
46. Met geweld krijgt men een os drachtig.
47. Over koetjes en kalfjes praten.
48. Slapen als een os.
49. Van de os op de ezel springen.
50. Van die boer geen varkens.
51. Vechtende koeien voegen zich tezamen als de wolf komt.
52. Vele varkens maken de spoeling dun.
53. Vijf hammen uit een varken proberen te halen.
54. Vroeg bij de pinken zijn.
55. Wat een koehandel.
56. Wie de koe toe komt, vat hem bij de horens.
57. Wie zich door de zemelen laat mengen, wordt door de varkens gevreten.
58. Zo dom als een achtereind van een varken.

Schapen en geiten

1. 't Verloren schaap is terecht.
2. Als de herder doolt, dolen de schapen.
3. Als er één schaap over de dam is, volgen er meer.
4. Danst het lammetje in maart, april vat het bij de staart.
5. De bokken van de schapen scheiden.
6. De bokkepruik op hebben.
7. De bokken van de schapen gescheiden houden.
8. De een scheert de varkens, de ander de schapen.
9. De kool en de geit sparen.
10. Een bok schieten.
11. Een oude bok lust nog wel een groen blaadje.
12. Één schurftig schaap bederft de ganse kudde.
13. Er gaan veel makke schapen in één hok.
14. Er loopt een zwart schaap onder.
15. Er is geen kudde of er loopt een schurftig schaap in.
16. Het schaap en het lam, kennen elkaar aan het geblaat.
17. Het makke schaap wordt van van alle lammeren gezogen.
18. Hij is het zwarte schaap in de familie.
19. Hij heeft een bokje aan het touw. (Hij loopt dronken langs de weg)
20. Hij heeft z'n schaapjes op het droge.
21. Hij heeft de bok vet.
22. Hij komt achteraan als het derde lam.
23. Hij springt van de bok op Jasper.
24. Hij werd als een lam ter slachtbank gebracht.
25. Hij zal op de hei niet lammeren (Hij zal wel voor zichzelf zorgen)
26. Hij zit er op als een bok op een haverkist.
27. Hij zit vol kuren als een bok vol keutels.
28. Hoe schurftiger het schaap, hoe harder het blaat.
29. Iemand bij de bok doen.
30. Men moet de schapen scheren naar dat ze wol hebben.
31. Men moet een schaap scheren, maar niet villen.
32. Op Driekoningen lengt de dag, zoveel een geitje springen mag.
33. Oude bokken hebben stijve horens.
34. Schapen zonder herder.
35. Veel gebler weinig wol.
36. Vooruit met de geit.

Flora

1. 't is boter tot de boom.
2. 't Is niet altijd rozegeur en maneschijn.
3. 't is niet meer dan een boon in de brouwketel.
4. Aan een boom zo vol geladen, mist men vijf, zes pruimpjes niet.
5. Achter de geraniums zitten.
6. Alle bomen vangen wind.
7. Als de appel rijp is, valt hij, al is 't ook in een moddersloot.
8. Als het appeltje rijp is, valt het vanzelf.
9. Als het elzeblad zo groot is als een duit, komt er de koekoek uit
10. Als 't niet op mijn hooi weert, dan weert het op mijn moerasplanten.
11. Blauwe bloempjes (= 'praatjes')
12. Bloeien de bomen tweemaal op rij, zal de winter zich rekken tot mei.
13. Bloeit de stok in volle klaarheid, dat is goede wijn in waarheid.
14. Boompje groot, potertje dood.
15. Boontje komt om zijn loontje.
16. Daar is geen kruid tegen gewassen.
17. Dat is hem een doorn in het oog.
18. Dat is zo rot als een mispel.
19. De appel valt niet ver van de boom.
20. De bloem daar de bij honing uit zuigt, daar zuigt de spin venijn uit.
21. De bloemetjes buiten zetten.
22. De druiven zijn zuur
23. De grootste eik was vroeger ook een eikel.
24. De jas aan de wilgen hangen.
25. De kastanjes uit het vuur laten halen.
26. De kinderen hebben last van het appelmannetje. (ze zijn ziek)
27. De lier aan de wilgen hangen.
28. De mooiste appels hangen het hoogst.
29. De pisang zijn.
30. De rapen zijn gaar.
31. De roze is gauw vergaan, maar de doornen blijven staan.
32. De schoonste bomen geven de schoonste vruchten niet.
33. De tijd baart rozen.
34. De waarheid verbloemen. (verbloemen = letterlijk onder bloemen bedekken)
35. Die appels vaart, ook appels eet.
36. Die bramen vreest, moet uit het bos blijven.
37. Die distels zaait, die doornen maait.
38. Die in de wijngaard werkt mag van de vruchten eten.
39. Die in het riet zit, kan pijpjes maken.
40. Die perzik smaakt naar meer.
41. Die zijn lichaam bewaart, bewaart geen rotte appel.
42. Doet juli en august de druiven niet zwellen, september zal nimmer hun smaak vertellen.
43. Door de bomen het bos niet meer zien.
44. Een appelboom kan geen peren voortbrengen.
45. Een appel die bedorven is, schendt al wat in de korven is.
46. Een boom valt niet bij de eerste slag.
47. Een boom over iets opzetten.
48. Een boom valt niet met de eerste slag.
49. Een boom van een kerel.
50. Een boom opzetten.
51. Een goede boom brengt goede vruchten.
52. Een kruidje-roer-mij-niet
53. Een schot in de roos.
54. Eén rotte appel in den mande, maakt al 't gave ooit te schande.
55. Eén rotte appel bederft de hele mand.
56. Eén rotte appel in de mand, maakt al het gave fruit te schand.
57. Eén appel die bedorven is, schendt al wat in de korven is.
58. Een appeltje voor de dorst bewaren.
59. Een rijpe peer valt dikwijls in de drek.
60. Een schip met zure appels.
61. Elke eik is ooit een eikel geweest.
62. Elzehout vroeg in de knop, en strenge winter wacht ons op.
63. Geeft lichtmis (2 februari) klaverblad, pasen dekt met sneeuw het pad
64. Geen rozen zonder doornen.
65. Heilig boontje.
66. Het meeste onkruid draagt de vetste bodem.
67. Het gras voor de voeten weg maaien.
68. Het is beter een appel gegeven dan gegeten.
69. Het is met hem kwaad kersen eten.
70. Het nest ligt onder de boom.
71. Hij hangt aan als een klis.
72. Hij heeft van de boom der kennis gegeten.
73. Hij kent hem van haver tot gort.
74. Hij klampt zich aan een strohalm vast.
75. Hij moest door een hennepen venster kijken.
76. Hij pakt zijn biezen.
77. Hij is er gezien als een rotte appel bij de groenvrouw.
78. Hij is omgedraaid als het blad van en boom.
79. Hij zal op de hei niet lammeren (Hij zal wel voor zichzelf zorgen)
80. Hij ziet door de bomen het bos niet meer.
81. Hij zit met de gebakken peren.
82. Hoge bomen vangen veel wind.
83. Houden de bomen hun bladeren lang, wees voor een lange winter bang.
84. Iedere appel smaakt boomig.
85. Ieder moet zijn eigen boontjes doppen.
86. Iemand het bos in sturen.
87. Iemand een kool stoven.
88. Iemand liefhebben als de appel zijner ogen.
89. Iemand met een kluitje in 't riet sturen.
90. Iets onder de roos vertellen.
91. Ik heb een appeltje met hem te schillen.
92. Ik mag een boon zijn als het niet waar is.
93. In de bonen zijn.
94. In een zure appel bijten.
95. Is er wind in de kerstdagen, dan zullen de bomen veel vruchten dragen.
96. Je kunt de boom in.
97. Je moet niet zo zwammen.
98. Kleine boompjes worden groot.
99. Late haver komt ook op.
100. Loop naar de Mokerhei.
101. Meisjes die viooltjes dragen mag men kussen zonder vragen.
102. Men kan geen druiven lezen van distelen.
103. Men kan wel een viool tegen een eikenboom stuk slaan.
104. Men moet de boom buigen als hij jong is.
105. Men moet geen oude bomen verpoten.
106. Met grote heren is het kwaad kersen eten.
107. Met de aardappel in de keel spreken.
108. Mijd de eik, zoek een boek.
109. Moet je nog peultjes.
110. Omdraaien als een blad aan de boom.
111. Op distels zitten (ongeduldig zijn)
112. Op iets vlassen.
113. Op rozen gaan.
114. Op rozen zitten.
115. Onze weg is met distels bezaaid
116. Oude bomen moet men niet verplaatsen.
117. Praten over bloemetjes en de bijtjes.
118. Rood haar en elzen hout is op geen goede grond gebouwd.
119. Ruwe bolster, blanke pit.
120. Schoone appels zijn ook wel zuur.
121. Slapen als een roos.
122. Te hooi en te gras.
123. Te veel hooi op z'n vork nemen.
124. Trap het koren niet plat om een klaproos te plukken.
125. Uit de bloem waaruit de bij de honing zuigt, haalt de spin venijn.
126. Van de boom der kennis gegeten hebben.
127. Van haver tot gort.
128. Van de hak op de tak springen.
129. Van de hoge boom teren.
130. Valt in april veel nat, dan zwemmen de druiven tot in 't vat.
131. Veranderen als een blad aan de boom.
132. Verhuizen kost bedstro.
133. Voor een appel en een ei verkopen.
134. Waar de boom valt, blijft hij liggen.
135. Wanneer een boom ter aarde zijgt, maakt ieder dat hij takken krijgt.
136. Weer op zijn klaver zijn. Er weer bovenop zijn.
137. Wie de roos wil plukken, moet de doornen niet ontzien.
138. Wie in het veen woont, hoeft niet op een turfje te kijken.
139. Wie koren voor een ander meet, is dwaas als hij zichzelf vergeet.
140. Wie tegen een goede boom leunt, heeft goede schaduw.
141. Zij hangen aan elkaar als klissen.
142. Zij is een straat madelief.
143. Zij kreeg een appelflauwte. (zij viel in zwijm maar het had niet veel te betekenen.)
144. Zij trilt als een espen blad-
145. Zij was een muurbloempje.
146. Zijn de bomen om Kerstmis wit van sneeuw, ze zijn in de lente wit van bloesem.
147. Zijn eigen boontjes doppen.
148. Zijn koren groen eten.
149. Zijn woorden zijn gouden appelen in zilveren schalen.
150. Zoals de boom valt, blijft hij liggen.
151. Zo rot als een mispel.
152. Zo slank als een den.
153. Zoals men het boomje kweekt zal men het hebben.
154. Zulke bomen zulke vruchten.

Het weer

1. Achter de wolken schijnt de zon.
2. Alle winden hebben keerwinden.
3. Allerzielensneeuw voorspelt een zacht voorjaar.
4. Als de bijen naar huis toe vluchten zit er regen aan de luchten.
5. Als de dagen lengen, begint de kou te strengen.
6. Als de gesmeerde bliksem.
7. Als de kippen schuilen gaan, houdt de regen zelden aan.
8. Als het ijs gebroken is.
9. Als het getij verloopt, verzet men de bakens.
10. Als de slakken kruipen gaan, is't met het mooie weer gedaan.
11. Als de boer in augustus niest, wordt het water ijs als het vriest.
12. Als het regent in september, valt Kerstmis in december.
13. Als in september de donder knalt, met kerstmis sneeuw met hopen valt.
14. Als het regent uit het oosten, regent het zonder vertroosten.
15. Als een donderslag bij heldere hemel.
16. Als een ezel het te goed gaat, gaat hij op het ijs dansen.
17. Als t'in november s'morgens broeit, wis dat de storm des s'avonds loeit.
18. Als 't regent, regent het op alle daken.
19. Als de dagen lengen, gaan de nachten strengen.
20. Als de zon schijnt in het westen, werken de luien als de besten.
21. Als 't buiten woedt, is't binnen goed.
22. Als Allerzielen (2/11) zacht begint, volgen veel regen en wind.
23. Als de dagen lengen, begint de winter te strengen.
24. Aprilletje zoet geeft nog wel eens witte hoed.
25. Avondrood brengt mooi weer aan boord.
26. Beslagen ten ijs komen.
27. Beter ‚‚n vogel in de hand, dan tien in de lucht.
28. Daar kun je donder op zeggen.
29. Daar komt een schip met zure appelen.
30. Dat kan het daglicht niet verdragen.
31. Dat waait je niet vanzelf aan.
32. Dat is een doorgewinterd iemand.
33. De bui afwachten.
34. De molen naar de wind keren.
35. De bui zien hangen.
36. De maand april heeft menige gril.
37. De mensen maken de almanak, maar God maakt het weer.
38. De wind in de zeilen hebben.
39. De wind in de rug hebben.
40. De wind waait uit de verkeerde hoek.
41. De zon wil ook wel eens schijnen door kleine raampjes.
42. De molen gaat niet om met de wind die voorbij is.
43. De opgaande zon aanbidden.
44. December, wind uit het oost brengt de ziken lutt'le troost.
45. Een warme kerstnacht (25/12) maakt een kouwelijke Pasen.
46. Een kring om de zon brengt regen in de ton.
47. Een droge maart en een natte april is de boeren naar hun wil.
48. Een luchtje scheppen.
49. Een herfst warm en klaar, is goed voor 't volgend jaar.
50. Een droge maart en een natte april, maakt het de boeren naar hun wil.
51. Een groene Kerstmis maakt een witte Pasen.
52. Er is niets nieuws onder de zon.
53. Er is onweer aan de lucht.
54. Er zit broei in de lucht.
55. Er zit geen vuiltje aan de lucht.
56. Er de wind onder hebben
57. E‚n zwaluw maakt nog geen zomer.
58. E‚n vogel in de hand is beter als tien in de lucht.
59. Geeft Allerheiligen zonneschijn, dan zal het spoedig winter zijn.
60. Geeft st Hilarius zonneschijn dan zou het weldra kouder zijn.
61. Geen wolkje aan de lucht.
62. Geen zee gaat hem te hoog.
63. Het gaat hem voor de wind.
64. Het ijs heeft nog geen balken.
65. Het weer van Lieve Vrouwe Geboort (8/9), duurt gaarne zo'n 4 weken voort.
66. Het begint hem te schemeren.
67. Het is niet overal zomer waar de zon schijnt.
68. Het is nooit zo donker, of het wordt wel weer licht.
69. Het getij mee hebben.
70. Het regent oude wijven.
71. Het komt toch aan de dag, wat onder de sneeuw verborgen lag.
72. Het weer dat Kinderdag wil (28/12), komt terug tot in april.
73. Hij is in de wolken.
74. Hij kan de zon niet in het water zien schijnen.
75. Hij stond daar als door de bliksem getroffen.
76. Hij keek als door de donder getroffen.
77. Hoge bomen vangen veel wind.
78. Hoog en droog.
79. Hoort ge in juni de donder kraken, dan doet de boer goede zaken.
80. Iemand in het zonnetje zetten.
81. Iemand de wind uit de zeilen nemen.
82. In februari klagen de boeren het meest.
83. In de schaduw van iemand staan.
84. In April heldere maneschijn, zal de bloesem schadelijk zijn.
85. Is het weer in mei te mooi dan krijgt de schuur maar weinig hooi.
86. Januari zonder regen, is de boerenstand een zegen.
87. Kerk houden onder Gods blauwe hemel.
88. Loop naar de bliksem.
89. Maart heeft venijn in de staart.
90. Maart heeft knepen in z'n staart.
91. Maart roert zijn staart.
92. Meeuwen op het land, onweer aan het strand.
93. Mei, koud en nat, vult de schuur en ook het vat.
94. Men moet de huik naar de wind hangen.
95. Met sintjuttemis, als de kalveren op het ijs dansen.
96. Mooi weer spelen.
97. Mooi weer spelen van een ander z'n geld.
98. Morgenrood, brengt water in de sloot.
99. Niet van de wind kunnen leven.
100. Nieuwe maan met helder licht, brengt ons van droogte het bericht.
101. Nieuwe maan met donkere vlekken, kan tot bewijs van regen strekken.
102. November met zijn regenvlagen, brengt verkoudheid, jicht en andere plagen.
103. Novembers laatste noot valt altijd in de sloot.
104. Nu spoedt de zomer weer ten end, en de hitte gaat verminderen.
105. Onder peppels en eiken moet men voor de bliksem wijken.
     Onder dennen beuken en berken zal men van de bliksem niets merken.
106. Onweer op het dorre hout brengt een voorjaar nat en koud.
107. Op oud ijs vriest het licht.
108. Regent het op de baas, dan drupt het op de knecht.
109. Regen in september, Kerst in december.
110. Sint-Ambroos (7/12), patroon van bijen en van spreeuwen, houdt van waaien.
111. Sint-Lieven (12/11) komt ons met vorst gerieven.
112. Sint-Mattheus (21/9) koud en guur, maakt de druiven wrang en zuur.
113. Sint-Mattheus helder en klaar, brengt goede wijn voor 't volgend jaar.
114. Sint-Michiel (29/9) heeft de winter onder zijn kiel.
115. Sneeuw op slik, geeft ijs dun of dik.
116. Trekvogels in septembernacht maken de kersttijd zacht.
117. Van de regen in de drup.
118. Viegen op kerstdag de muggen rond, dan dekt op pasen het ijs de grond.
119. Vliegt de zwaluw hoog, dan blijft het weer mooi en droog.
120. Voor dag en dauw.
121. Voor een schip zonder roer, is elke wind tegenwind.
122. Voor de bui binnen zijn.
123. Vorst in september, zachte december.
124. Vorst met afgaande maan, houdt bijna altijd aan.
125. Waait de wind uit die hoek ?
126. Waar veel licht is, valt ook diepe schaduw.
127. Wie boter op zijn hoofd heeft moet niet in de zon gaan staan.
128. Wie houdt van wind, november mint.
129. Wie in toorn handelt, gaat in storm onder zeil.
130. Wie slechts één gewaad heeft, wast het niet als het regent.
131. Wie boter op z'n hoofd heeft moet niet in de zon gaan staan.
132. Wie wind zaait zal storm oogsten.
133. Zich op glad ijs begeven.
134. Zijn neus in de wind steken.
135. Zo het in september dondert, leveren de granen wel honderd.
136. Zo hoog in de winter de sneeuw, zo hoog in de zomer het gras.
137. Zo komt Jan Splinter door de winter.
138. Zo lopen de gootjes als het regent.
139. Zo de wind waait, waait z'n jasje.
140. Zoveel ijzelluchten in de winter, zoveel koren in de oogst.
141. Zuidenwind op de dag voor Sint-Martijn (10/11), 't zal een zachte winter zijn.

Literatuurlijst

• Spreekwoordenprogramma van Gerard van het Laar.
  
• Site van Agriplus
• Site De tuinkrant
• Boek Folklore van wilde planten
• Boek Nederlandse spreekwoorden spreuken en gezegdes
• Taalkalender 1998 (genoootschap onze taal)

Bijdragen van

• Sjaak Kortekaas en vele anderen

Meer Natuurfolklore op deze site
Sijsies en drijf-sijsies Vreemde vogelnamen
Flora Folklore Vreemde plantennamen
Visserslatijn Vreemde vissennamen
Natuur en poëzie



Terug naar de homepage

Terug naar Natuur op het Web

© Natuur op het web hm november 1999

Laatste mutatiedatum 07-06-2005