Excursieverslagen van de Landschappencursus 2002

Daarna wordt zo'n blok afgesloten met een excursie. De belevenissen en waarnemingen tijdens deze excursies staan hieronder. De verhalen zijn geschreven door leden van het docententeam.

hm maart 2002

20-04-2002 Polder excursie in Leiden Cronesteijn
06-04-2002 Strandexcursie in Katwijk
16-03-2002 Bosexcursie landgoed Oud Poelgeest in Oegstgeest

Verslag van de polderexcursie

3e Excursie 2002 van de Landschappencursus in het Polderpark Cronesteijn.

Gevonden/behandelde planten:

Water- en oeverplanten:

• "flap" (soort draad-alg)
• Dotterbloem
• Gele lis
• Gewone engelwortel
• Harig wilgenroosje
• Holpijp (soort paardenstaart, vrijwel zonder zijtakken; tijdens excursie foutievelijk aangeduid als Lidrus)
• Kalmoes (ruikt lekker, opwekkend)
• Lisdodde
• Mattenbies
• Pitrus (het merg werd vroeger gebruikt als lampenpit)
• Riet
• Watermunt (onmiskenbare munt-geur)
• Waterzuring
• Wolfspoot (gekartelde bladeren in het water en langs de oever)
• Zwarte zegge (de mannelijke bloeiaren staan boven de vrouwelijke)

Weideplanten:

• Klein hoefblad (sommige nog bloeiend, meeste al met zaadpluis, vaak ook beide; de bloeiende bloemhoofdjes staan rechtop, de rijpende bloemhoofdjes hangen omlaag, de rijpe zaad-gevulde hoofdjes staan weer rechtop)
• Draadereprijs ("gazonpest" volgens sommigen)
• Vossestaart (per kafje één kafnaald, want "Timotee heeft er twee")
• Koolzaad
• Pinksterbloem (normale, meest algemene variant)
• Reukgras (smaakt licht naar caramel en geeft een smakelijke geur aan hooi)
• Heermoes (de bekendste en meest agressieve paardenstaart)
• Speenkruid (vóór de bloei geschikt als vit.C-bron, daarna giftig wordend)
• Paardenbloem (wie kent hem niet?)
• Knoopkruid (vroeger algemeen in bloeiende hooiweiden)
• Veldzuring
• Ridderzuring
• Madeliefje (meizoentje)
• Smalle weegbree
• Grote weegbree
• Planten van moerassige veenweiden:
• Blauwe knoop (bloeit later met blauwe bloemhoofdjes; indicator van vrij voedselarme veengrond)
• Holpijp (dus géén - "foutje!" - Lidrus)
• Pinksterbloem (iets grotere, minder algemene variant in natte venen)
• Riet
• Rietorchis
• Zwarte zegge

Planten van bermen, ruigten en bosranden:

• Abeel (stam met "ogen" met daarboven "Chinese snorren")
• Braam
• Dagkoekoeksbloem (mannelijke planten, te voelen aan de afwezigheid van gezwollen "buikjes" van de bloemen)
• Fluitenkruid (alias Toeterloof, Hollands Kant e.a.)
• Gewone berenklauw
• Grote brandnetel
• Grote klis
• Heermoes
• Herderstasje
• Hondsdraf (dooft volgens sommigen nog beter de netelbrand)
• Hondsroos
• Hop
• Look-zonder-look (ruikt als look, maar is het niet)
• Meidoorn (bloeiend)
• Paardenbloem
• Paarse dovenetel (idem)
• Peterselievlier
• Reuzenbereklauw (met brandharen die fotosensitieve huidreacties veroorzaken)
• Sleedoorn (bloeiend)
• Smeerwortel (behalve als smeermiddel - van de wortel - bij keelaandoeningen, zijn de jonge bladeren goed te eten, volgens een van de cursisten is er een erg lekker recept met ui en pinda's)
• Spaanse aak (veldesdoorn)
• Speenkruid
• Vlier
• Vogelkers (bloeiend)
• Witte dovenetel (dooft volgens sommigen de brand van de netel)

Planten van (open) vochtige, voedselrijke bossen:

• Appelboom (vol in bloei)
• Bosveldkers (smaakt naar tuinkers)
• Canadapopulier (overal aangeplante bastaard)
• Daslook (een ui-achtige en zelfs te gebruiken als Bieslook)
• Es
• Italiaanse populier (smalle, zuilvormige populieren)
• Look-zonder-look (ruikt naar look, maar is het niet)
• Speenkruid
• Wilg (diverse soorten)
• Zwarte els

Waargenomen (gehoorde of geziene) dieren:

In de wei:

• Blauwe reiger (vissend)
• Canadese gans
• Fuut
• Grauwe gans in (V-vorm overvliegend)
• Grutto (roepend)
• Haas (4-6 hazen tijdens een rammel-"feestje")
• Houtduif
• Kauw (honderden)
• Kievit
• Knobbelzwaan
• Krakeend
• Meerkoet (baltsend paar)
• Nijlgans met jongen
• Scholekster
• Waterhoen (grazend)
• Wilde eend
• Zwarte kraai

In bos en struikgewas:

• "Rouwvliegen" o.i.d. (zwermend rondom wilgen)
• Blauwe reiger (tientallen op nesten in Zwarte els waarbij veel grote jongen waren te zien; de bomen voelden zich flink bescheten)
• Elzenhaantjes (gaten vretend in bladeren van Elzen en andere bomen)
• Fitis (gehoord én gezien)
• Koolmees
• Merel
• Roodborst (gehoord en gezien)
• Staartmees (gezien)
• Tjiftjaf (gehoord en gezien)
• Winterkoning (gehoord en gezien)

Overige:

• Kikkervisjes (gevangen door de zoon van een der cursisten)
• Poelslak (grote, puntige zoetwaterslak)
• Boereneend (wit met oranje snavel)
• Vossenkeutel (langwerpig, met een puntje; o.a. met haar, botjes en tandjes)
• Wolfspin
• Spinsel van de bastaardsatijnrups

Strandexcursie

Gevonden/behandelde "planten"
(hoe specifieker voor het milieu, hoe hoger in de lijst):

• Zeepostelein
• Hertshoornweegbree
• Deens lepelblad (volop bloeiend)
• Strandbiet
• Zeekool
• Helm
• Zandhaver
• Absintalsem
• Muurpeper
• Zachte ooievaarsbek
• soort Havikskruid
• Paardenbloem
• Japanse rimpelroos
• Grote brandnetel
• Korstmossen

De vangsten tijdens het korren:

• Zeenaalden (3; niet bekend welke soort precies)
• Glasaaltjes (enkele 10-tallen)
• Pollak (misschien Koolvis, maar Pollak waarschijnlijker; ruim 20 cm; werd letterlijk springlevend door een van de
• kinderen met blote handen in ondiep water gevangen)
• Zeeforel (ondersoort/variant van de Regenboogforel; ± 30 cm)
• Kleine pietermannen (2; met donkere, inklapbare, giftige stekelvin; 10-15 cm)
• Schol (± 5; 8-10 cm)
• Griet (1; ± 6 cm)
• Breedpootkrab (1; ± 4-5 cm)
• Heremietkreeft in grote Tepelhoorn (begroeid met Zeerasp; kreeftje amper levend)
• Gewone garnalen (veel!)
• Zeedruiven (veel!)

Strandvondsten (o.a.)

• Venusschelpen
• Grote strandschelpen
• Tepelhoorns
• Oester
• Wulkeieren (met jong mosseltje)
• Hydroiedpoliepen

Overigens: een zeer oude, half-fossiele onderkaak van een paard ging net aan onze neus voorbij. Een andere strandgast vond hem eerder en wilde hem zelfs niet afstaan voor de "onzelfzuchtige" doeleinden van het IVN.

Bosexcursie

1e Excursie 2002 van de Landschappencursus in het bos van kasteel Oud Poelgeest.

Op deze prachtige, zonnige, warme voorjaarsmorgen trok de voltallige groep cursisten onder leiding van drie gidsen het bos in om de voorjaarspracht van de bosanemoon, waar dit bos bekend om staat, te aanschouwen. We werden niet teleurgesteld. Duizenden witte of zacht lila bloemengezichtjes stonden naar het zuiden gekeerd om de hun geliefde Zephir te begroeten. Het voorjaar zat echt in de lucht. Hoog boven het bos vloog een buizerd met veel wit in z'n verenkleed, mogelijk op doortocht terug naar zijn noordelijke thuisbasis.

De strooisellaag van het bos werd lekker opgewarmd door de zoon. De aardhommel vond het een prima dag om haar schuilplaats in de grond te verlaten en bloemen te gaan bezoeken. De mol groef gangen door het bos en onder het pad. Helaas werd dat voor een van van hen fataal. Hij/zij lag dood aan de voet van een grote boom, met wat groene, slijmerige uitwerpselen ernaast. Welk drama zou hieraan voorafgegaan zijn? We keken omhoog, de buizerd was allang verdwenen. Er vloog wel net een sperwer over, maar die lust liever een vogeltje. We hadden alle tijd om de enorme voorpoten en spitse snuitje van het beestje te bewonderen.
De kruidlaag van het bos, ook opgewarmd, vertoonde veel activiteit. Naast de grote groepen bosanemoon stonden er nog bloeiende sneeuwklokjes, hier en daar opgesierd door de zachte kleur van de voorjaarshelmbloem. Het gele speenkruid liet zich zien en de bladeren van fluitekruid, boshyacinth en aronskelk zàg je groeien. De blaadjes van het vogelmelk stonden sprieterig te wachten op het verschijnen van hun sneeuwwitte bloemen. Het zevenblad trok zich nergens iets van aan en groeide gewoon door.
Het prille blad van de vlier en de Amerikaanse vogelkers kleurde de struiklaag hier en daar lichtgroen. De meidoorn, de hazelaar en de haagbeuk deden daar op een iets hoger niveau aan mee. Voor de bomen (eik, beuk, es, esdoorn, berk, paardekastanje) was het nog wat vroeg om uit te lopen, zij stonden er kaal bij. Dat maakte het goed vogelen.
Bij de ingang werden we al gelijk verrast door het lachen van de groene specht, nadat enkelen van ons z'n neefje de grote bonte specht laag op een boomstam hadden zien foerageren. Eén cursist, met goed observatievermogen, zag steeds vogeltjes vliegen. Dat bleken, hoog in de bomen, een groepje koperwieken te zijn op hun weg terug naar het hoge noorden. Wat een leuke verrassing! Vlak bij was een boomkruipertje minutieus een boomstam aan het afstruinen. Hij zat lekker hoog en trok zich niets van ons aan.
De overwinterende vogels kregen het voorjaar in de kop en de halsbandparkiet, de kauw, ekster en gaai lieten naast hun luide schreeuwen ook zachte minnegeluidjes horen.
Achter het voormalig internaat werden we verrast door een troepje foeragerende keepen. Ze lijken op hun neefjes de vinken, maar zien er net iets anders uit. Die waren waarschijnlijk ook op weg naar hun zomergronden in het noorden.
Voor het gebouw stonden zwarte els en hazelaar naast elkaar met hun katjes te pronken, dat gaf een goed leermoment.
Sinds het park wordt beheert door Zuid Hollands Landschap wordt gestreefd naar een meer natuurlijk bos. Daarbij hoort 'afval'. Dode bomen worden in stukken gezaagd en ter plekke achtergelaten. Veel van deze stompen waren overdekt met paddestoelen, mossen en slijmzwammen. Op een afgebroken eikenstronk konden we een opengebroken spechtennest bewonderen, vanaf de ronde opening was het wel 60 cm diep! Bij een oude, vermoeide en beschadigde berk hoorden we 'drup', drup', drup' op de grond. Op deze prachtige dag beslist geen regen. Het bleek boomsap te zijn wat, met het warme weer op gang gekomen, nu uit een wond op een tak stroomde. Wat een verlies van voedingsstoffen!
Na een zeer geslaagde excursie, waarbij niemand het koud had gehad, integendeel, keerden we huiswaards.

Meer excursieverslagen diverse IVN-cursussen
Diverse vogelexcursies
KNNV excursieverslagen
Excursies VWG Koudekerk e.o.



Terug naar de homepage

Terug naar Natuur op het Web

© Natuur op het Web hm maart 2002

Laatste mutatiedatum 09-05-2002