KNNV-Excursie 28-05-2005 naar de Zouweboezem

Op zaterdag 28 mei 2005 ging de vogelclub van KNNV-Leiden met zeven vogelaars naar de Zouweboezem (ZH) De excursie duurde van ongeveer 09.45 tot 14.00
Hieronder een soortenlijst en excursieverslag.
De vermelde aantallen zijn ruwe schattingen, ze dienen als indicatie voor het aantal individuen.

hm mei 2005

Inleiding
Algemene informatie
Waarnemingslijst vogels met (geschatte) aantallen
Waarnemingslijst overige dieren
Waarnemingslijst planten
Verslag
Diverse excursieoverzichten

Excursie	Zouweboezem
Organisatie:	KNNV-Leiden
Plaats:	Ameide (gemeente Zederik) ZH
Datum:	28-05-2005
Begin- en eindtijd	09.45 - 14.00
Windkracht:	3 á 4
Windrichting:	Zuid westelijk
Temperatuur:	21 á 25 ° C
Verdere weersgesteldheid:	Vrijwel onbewolkt en veel zon de wind zorgde voor de noodzakelijke verkoeling.
Totaal aantal vogelsoorten:	58

VOGELS	58
Futen	1
Fuut	V
Aalscholvers	1
Aalscholvers	V
Ooievaars	1
Ooievaars	II
Reigerachtigen	4
Blauwe Reiger	II
Kleine zilverreiger	I
Purperreiger	V
Roerdomp	V
Zwanen	1
Knobbelzwaan	II
Ganzen	4
Canadese gans	II
Grauwe gans	X
Kolgans	II
Nijlgans	V
Eenden	4
Bergeend	V
Krakeend	II
Slobeend	X
Wilde Eend	X
Roofvogels	4
Bruine kiekendief	V
Buizerd	I
Torenvalk	I
Zwarte wouw	I
Rallen	2
Meerkoet	X
Waterhoen	I
Steltlopers	4
Grutto	XX
Kievit	XX
Tureluur	XX
Scholekster	V
Sterns	2
Visdief	X
Zwarte stern	L
Hoendervogels	1
Fazant	II
Duiven	2
Houtduif	II
Stadsduif	X
Koekoeken	1
Koekoek	II
Gierzwaluwen	1
Gierzwaluw	L
Zangvogels	25
Boerenzwaluw	XX
Huiszwaluw	II
Witte kwikstaart	I
Winterkoning	V
Merel	II
Blauwborst	I
Fitis	X
Tjiftjaf	II
Grasmus	V
Heggenmus	I
Zwartkop	I
Kleine karekiet	II
Rietzanger	V
Bosrietzanger	V
Spotvogel	I
Sprinkhaanzanger	I
Koolmees	I
Kauw	X
Zwarte kraai	V
Spreeuw	V
Huismus	I
Groenling	I
Vink	V
Putter	II
Rietgors	V
LEGENDA:
I	= Eén exemplaar
II	= Enkele exemplaren
V	= 5 á 9 exemplaren
X	= Ruim 10 exmplaren
XX	= Tientallen exemplaren
L	= Ongeveer 50 ex.
C	= Ongeveer 100 ex.
CC	= Vele honderden exemplaren
Vogel	= Bijzondere waarneming

Overige dieren
insecten en spinnen (alfabetisch) (11)
Blinde bij
Bootsmannetjes
Kleine vuurvlinder
Koolwitje
Libel
Roodkopvuurkever
Schrijvertje
Schuimcicade (spuugbeestje)
Soldaatje
Waterjuffer
-
Wolfspin
Amfibieën (3)
Groene kikker
Kikkervisjes (Donderkopjes)
Meerkikker (Grote groene kikker)
Zoogdieren (1)
Schotse hooglanders
Overige waarnemingen (3)
Barnsteenslak
Slakkeneierkluit
Insecten eieren
Bloeiende planten en struiken (alfabetisch)
Bloeiende planten (32)
Boterbloem (egel)
Boterbloem (kruipende)
Boterbloem (scherpe)
Echte koekoeksbloem
Ereprijs (gewone)
Ereprijs (Tijmbladige)
Gele lis
Gele plomp
Gele waterkers
Hangende Zegge
Herderstasje
Herik
Hondsdraf
Hoornbloem
Kale jonker
Klaver (rode)
Klaver (witte)
Knopbies
Look zonder look
Madelief
Moeras vergeet-mij-nietje
Moeraswederik
Paardenbloem
Poelruit
Raapzaad
Robertskruid
Smeerwortel
Valeriaan
Vogelmuur
Waterlelie
Witte dovenetel
Wollengras
Bloeiende struiken (3)
Bitterzoet
Gelderse roos
Vlier

Verslag

Om 8 uur vetrokken we vanuit Leiden en ruim een uur later konden we bij Schoonhoven met de pont de Lek oversteken. Hierna nog een stukje langs de dijk en rond kwart voor 10 bereikten we de plaats van bestemming: de Zouweboezem: Dit is een van de fraaiste natuur- en cultuurlandschappen van de vijf Heerenlanden. Het wordt beheerd door het Zuid Hollands landschap.
Het gebied ligt op de grens van de Alblasserwaard en de Vijfheerenlanden, in de driehoek Meerkerk - Ameide - Lexmond, alledrie behorend tot de gemeente Zederik en dit allemaal in de Provincie Zuid Holland .
In de late middeleeuwen was de Zouwe een veenstroompje dat uitmondde in de Lek. De Zouweboezem (Oude Zederik) is in de periode 1370 - 1373 gegraven als opvang van het overtollige water uit de polders in de Vijfheerenlanden.
In de eeuwen daarna kreeg de Zouwe door het aanleggen van een aantal dijken een boezem functie. Er werd polderwater in verzameld voordat het naar de rivier de Lek werd gemalen en gepompt.
In de Zouweboezem wordt de griend- en rietteeltcultuur tegenwoordig nog kleinschalig uitgevoerd. Zo worden zowel de natuur- als cultuurhistorische waarden in stand gehouden.
Vlak bij de parkeerplaats hadden we uitzicht op een plas dras landschap. Een ideale vogelplek want binnen 5 minuten hadden we al heel wat soorten gezien. Meteen al torenvalk en iets later een vrouwtje bruine kiek, maar ook tureluurs en kieviten. Zangvogels in de vorm van grasmus, putter, witte kwikstaart en boerenzwaluw en ook al snel de eerste zwarte sterns. Maar de absolute topper was een landende roerdomp eerst leek het erop dat deze vogel helemaal verdwenen was tussen de vegetatie, maar later zagen we het dier in de voor roerdompen zo kenmerkende paalhouding staan.
Na een klein half uur liepen we verder langs de Nieuwe Zederik. Hier zagen we tussen de gele plomp en waterlelie broedende zwarte sterns. Deze vogels maken normaal gesproken nestjes van krabbescheer. Deze waterplant is helaas steeds zeldzamer geworden. Gelukkig nemen ze ook genoegen met vlotjes die door mensen zijn gemaakt. Zwarte sterns stellen hoge eisen aan hun leefomgeving schoon en helder water, vanwege de krabbescheer maar ook ivm de insecten die ze eten.

Nestvlotjes van de zwarte sterns tussen gele plomp: © Henk Merts
We liepen langs de Nieuwe Zedrik het water waar ook de sterns broeden en zagen al enkele purperreigers. Dat is in dit gebied niet zo heel vreemd, want dit is één van de grootste purperreiger broedgebieden van Nederland. In 2001 waren er 95 BP (broedparen) en in 2002 113 BP. Op de plaats hoorden we ook een spotvogel zijn gevarieerde lied ten gehore brengen, later gevolgd door rietgors, kleine karekiet, bosriet- en rietzanger.
Via een brug over de Nieuwe Zederik kom je bij een lang vlonderpad dwars door het bloemrijke rietland. Hier o.a. bitterzoet, moeraswederik, moeras vergeet me niet en uiteraard gele lis.

Gele lis: © Henk Merts
Het vlonderpad eindigt bij een vogelkijkscherm, hier heb je een mooi uitzicht op 'De Boezem' een afgegraven graslandpolder. Hier vlogen enkele huiszwaluwen en heel even lied een blauwborst zich zien. Vlak boven onze hoofden soms op minder dan drie meter afstand vlogen de zwarte sterns over. Een fraai gezicht deze moerasminnende stern hier zo bezig te zien in zijn favoriete biotoop.
Op de achtergrond het "gesnirrr" van een sprinkhaanzanger. Hoog in de lucht een roofvogel met wat gehavende contouren want hij mistte een slagpen. Een extra verrassing want we hadden nu duidelijk te maken met een zwarte wouw, een niet alledaagse verschijning.
We pauzeerden even op een open plek waar ook Schotse hooglanders zaten. In deze tijd van het jaar moet je een beetje voorzichtig zijn, want ze hebben jongen en daarom kan je ze beter niet dichter dan 25 meter benaderen. Althans dat was één van de tips die we eerder op een bord hadden gelezen. Van nature komen ze toch wel in een wat droger milieu voor, maar Schotse hooglanders doen het ook in dit soort gebieden wel goed en het blijven natuurlijk altijd mooie dieren met hun lange orang oetang kleurige haren. Het blijft altijd een raar gezicht dat ook hun oren ontsierd worden door zo'n lelijk geel oormerk.

Schotse hooglander kalveren: © Henk Merts
In een slootje barstte het van de kikkervisjes of zo u wil donderkopjes, om de waterkwaliteit extra te accentueren, waren hier ook enkele bootsmannetjes actief. Een kleine zilverreiger vloog met ingetrokken nek over. Heel anders dan de andere langsnavel die we even later te zien kregen een fraaie ooievaar. Ook niet zo heel verwonderlijk want niet zo heel ver hier van daan is Groot Ammers waar het Liesveld het eerste ooievaarsbuitenstation is gevestigd.

Overvliegende ooievaar: © Henk Merts
We waren nu al zo verwend met bijzondere vogelsoorten, dat we ook de rest van de fauna wat aandacht konden geven. In de moerasachtige wereld natuurlijk veel waterjuffers, maar ook grote libellen, vlinders en andere insecten, zoals soldaatjes en schrijvertjes, bij deze laatste moet ik altijd denken aan het gedicht van Guido Gezelle "Het schrijverke" genaamd. Natuurlijk indeze moerasrijke ambiance veel vocht minnende planten; zoals egelboterbloem, wollengras, blaartrekkende boterbloem en Tijmbladig ereprijs. Op één van dez planten liep deze fraaie roodkopvuurkever. die we even hebben laten poseren voor de foto.

Roodkopvuurkever: © Henk Merts
Tegen 14.00 uur waren we weer terug bij de parkeerplaats het is in ieder geval een zeer interessant vogelgebied waar we zeker nog wel eens terug zullen komen.
Henk Merts juni 2005

Het was weer leuk vogelen in de Zouweboezem

Diverse excursieoverzichten

Meer informatie over vogels

Excursieverslagen KNNV

Excursieverslagen IVN cursussen

Excursieverslagen VWG Koudekerk / Hazerswoude e.o.

Diverse vogelexcursies