KNNV-Excursie 23-04-2005 naar het Quackjeswater

Op zaterdag 23 april 2005 ging de vogelclub van KNNV-Leiden met vijf vogelaars naar het Quakjeswater (ZH) Bij de ingang werden we opgewacht door Ellen Sandberg onze gids voor vanochtend zodat we met zijn zessen op excursie gingen.
Hieronder een soortenlijst en excursieverslag.
De vermelde aantallen zijn ruwe schattingen, ze dienen als indicatie voor het aantal individuen.

hm april 2004

Inleiding
Algemene informatie
Waarnemingslijst vogels met (geschatte) aantallen
Waarnemingslijst overige dieren
Waarnemingslijst planten
Verslag
Diverse excursieoverzichten

Excursie	Quackjeswater Quackjeswater in de duinen van Rockanje - Voorne
Organisatie:	KNNV-Leiden
Plaats:	Hellevoetsluis
Datum:	23-04-2005
Begin- en eindtijd	09.15 - 13.15
Windkracht:	1 á 2
Windrichting:	Zuid westelijk
Temperatuur:	18 á 21 ° C
Verdere weersgesteldheid:	Droog rustig voorjaars weer onbewolkt en veel zon.
Totaal aantal vogelsoorten:	52

VOGELS	52
Futen	3
Dodaars	II
Fuut	X
Geoorde fuut	V
Aalscholvers	1
Aalscholvers	V
Reigerachtigen	2
Blauwe Reiger	V
Kleine zilverreiger	II
Lepelaars	1
Lepelaar	L
Zwanen	1
Knobbelzwaan	II
Ganzen	3
Canadese gans	II
Grauwe gans	XX
Nijlgans	V
Eenden	9
Bergeend	XX
Krakeend	X
Kuifeend	X
Rosse stekelstaart	II
Slobeend	X
Tafeleend	V
Wilde Eend	X
Wintertaling	V
Zomertaling	I
Roofvogels	4
Bruine kiekendief	I
Buizerd	I
Havik	I
Sperwer	I
Rallen	2
Meerkoet	X
Waterhoen	II
Steltlopers	2
Grutto	I
Oeverloper	I
Meeuwen en sterns	3
Kokmeeuw	II
Zilvermeeuw	II
Visdiefje	II
Hoendervogels	1
Fazant	I
Duiven	2
Holenduif	I
Houtduif	V
Spechten	1
Grote bonte specht	I
Zangvogels	17
Winterkoning	V
Heggenmus	I
Merel	II
Roodborst	XX
Zanglijster	I
Fitis	X
Tjiftjaf	V
Zwartkop	X
Koolmees	V
Staartmees	I
Boomkruiper	I
Ekster	II
Gaai	I
Zwarte kraai	V
Groenling	I
Goudvink	I
Vink	X
LEGENDA:
I	= Eén exemplaar
II	= Enkele exemplaren
V	= 5 á 9 exemplaren
X	= Ruim 10 exmplaren
XX	= Tientallen exemplaren
L	= Ongeveer 50 ex.
C	= Ongeveer 100 ex.
CC	= Vele honderden exemplaren

Overige dieren (Met dank aan Els Löhr)
insecten (alfabetisch) (8)
Aardhommel (met sergeantstrepen en wit uiteind)
Akkerhommel
Bont zandoogje (mannetjes verdedigen een territorium)
Citroentje
Elzenvlieg (groot en bruin, met de vleugels dakvormig boven de rug gevouwen, slijkvliegsoort)
Langpootmug
Maartsevlieg = Rouwvlieg (is echter een muggensoort die met hangende pootjes rondvliegt)
Zevenstippig lieveheersbeestje
Amfibieën en reptielen (2)
Bruine kikker
Roodwangschildpad
Planten (Met dank aan Els Löhr)
Bloeiende planten
Voorjaarshelmkruid,
Klimopereprijs
Hondsdraf (kruup door den tuun)
Look zonder look (Jack by the hedge of Poor mans mustard)
Welriekende salomonszegel (had duidelijke lijsten op de stengel, 2 of 3 bloemen in de bladoksels)
Dagkoekoeksbloem
Paarse dovenetel
Witte dovenetel
Gevlekte dovenetel (zonder witte streep op het blad)
Winterpostelein (Indianensla, Tellerkraut)
Akkerhoornbloem
Dotterbloem
Smeerwortel
Madelief
Paardebloem
Ruw vergeetmijnietje
Robertskruid
Stevig in knop stonden:
Kardinaalsmuts
Zuurbes.
Alleen in blad
Waternavel : met zijn nietige blaadjes (onze kleinste schermbloemige)
Leverkruid
Gele lis
Bomen en hun bezoekers
Boven de uitbottende esdoorns de kale Eikenkronen.
Mooi waren de knoestige stammen van oude Meidoorns
Maserkrop (soort heksenbezem) in Berk
Kamperfoelieslingers die prieeltjes hadden gevormd rondom Vlierstruiken
De rondtastende fijngestekelde stengels van de Hop
'Telefoonsnoeren' van de Heggenrank.

Verslag

Om 8 uur vetrokken we vanuit Leiden en een kleine vijf kwartier later waren we op de plaats van bestemming. Het Quackjeswater gelegen bij de Voornse duinen, tussen Hellevoetsluis en Rockanje vlakbij het begin van de Haringvlietdam.
Dit fraaie natuurgebied met zijn grote diversiteit aan vogels en planten (zie ook bovenstaande lijst) wordt beheerd door Natuurmonumenten.
Bij de parkeerplaats stond Ellen Sandberg al op ons te wachten. Zij kent dit gebied heel erg goed want zij bestudeert hier al 16 jaar de broedkolonie van de lepelaars. We wandelden eerst door het oude natuurrijke bos. Een bos met veel verschillende grillig gevormde boomsoorten. Daarom hoorden we al snel de bij dit biotoop behorende zangvogels; vink en roodborst waren vrijwel alom aanwezig, in een iets bescheidener aantal maar daarom niet minder muzikaal, tjiftjaf, zwartkop en zanglijster. Ellen maakte ons opmerkzaam op een wat onbekend "tuterend" geluid van een goudhaan wat het dier vooral in het broedseizoen ten gehore brengt. Veel bekender was het "hoe" geroep van een Holenduif.

Natuurrijke watertjes © Henk Merts
Niet alleen de vogels kregen onze aandacht. De weelderige flora kon moeilijk onopgemerkt blijven. Voorjaarshelmkruid, klimopereprijs, hondsdraf en diverse dovenetels deden erg hun best om onze blikken naar zich te lokken. Maar ook insecten hadden de bloemenpracht in de gaten. Grote aardhommels ongetwijfeld met koninglijk bloed in de aderen, de wat kleine Akkerhommel en een bont zandoogje toonden grote belangstelling voor de aanwezige flora.

Akkerhommel op paarse dovenetel © Henk Merts
Rouwvliegen vlogen met hangende pootjes rond de bomen en struiken. Langs het pad sprongen in verschillende formaten enkele bruine kikkertjes rond. In de buurt van dit gebied worden veel wedstrijdduiven gelost. We zagen deze "sportvogels" herhaaldelijk in kleine groepjes overvliegen.
Het werd nu tijd voor het grotere werk. Na ongeveer twee uur wandelen en heel veel stilstaan bereikten wij het Quackjeswater. Het is een oud duinmeer gelegen in een bos- en duinrijke omgeving. Het is tussen de 16e en 18e eeuw ontstaan. Vanaf 1989 heeft de Lepelaar zich hier als broedvogel gevestigd.
Meteen werd de telescoop in stelling gebracht om te kijken of er al jongen te bewonderen zijn. Want hier in het Quackjeswater beginnen deze witte vogels al eind februari, begin maart met broeden. We kregen echter geen jonkies voor de lens. Wanneer de nakomelingen van de eerste lichting lepelaars vliegvlug zijn dat staat de volgende groep broedgrage lepelbekken al weer klaar om de opengevallen plekken te vullen. Doordat er in etappes gebroed wordt kunnen er meer lepelaars tot broeden komen en haalt het gebied een heel hoog broedgemiddelde. Met 232 broedparen was in het topjaar 2004 het Quackjeswater de grootste broedkolonievan ons land.

Het Quackjeswater met links de broedkolonie van de lepelaars © Henk Merts
Maar niet alleen waren er lepelaars aanwezig. Ook werd een kleine zilverreiger enkele malen gezien. Hoewel zowel lepelaars als zilverreigers beiden wit zijn. Zijn ze in de vlucht toch makkelijk te herkennen. De lepelaar vliegt net als bijvoorbeeld een ooievaar met uitgestrekte nek en een reiger zal altijd proberen zijn kop ter hoogte van zijn schouders te houden. Natuurlijk vielen er op deze plek ook veel watervogels te bewonderen. Diverse eenden soorten, maar ook futen en hun zeldzamere neefje de geoorde fuut. Iemand zag op een boomstronk een roodwang schildpad lekker liggen zonnen. Vanzelfsprekend werd nu door alle aanwezigen de optiek naar de aangeduide plek gericht en inderdaad daar lag een vrij grote roodwangschildpad te "zonnen". Deze dieren komen hier natuurlijk niet uit zichzelf maar zijn hier zeer waarschijnlijk uitgezet door mensen die dit reptiel eerst als huisdier hielden.
Een groep bergeenden vloog door het luchtruim. Ze vlogen boven een havik en probeerden deze rover te verjagen. Dit lukte eigenlijk wel vrij makkelijk. Vogels die een roofvogel proberen te verjagen kunnen dit inderdaad het meest effectief doen door boven hun belager te vliegen. Dan is de kans het kleinst dat zij zelf slachtoffer worden. Maar er waren meer "rovers" in de lucht. Een vrouwtje bruine kiekendief met blonde kop en hoog in de lucht twee buizerd. Op het laatste moment vloog ook nog een sperwer langs die zijn vlucht onzichtbaar beëindigde door ergens tussen het riet te verdwijnen.
In deze tijd van het jaar heb je ook een redelijke kans om zowel zomer- als wintertalingen voor de kijker te krijgen. Dit voor- en najaarsfenomeen was ons ook nu gegund. Goed valt weer op hoe klein een wintertaling eigenlijk is in vergelijking tot de andere eenden.
Het werd nu wat rumoeriger, deels omdat er ineens een grote groep vogelaars bij kwam, maar ook was er buiten het gebied een soort optocht aan de gang. Waarbij men de minder prettige gewoonte had om luid toeterend de weg te vervolgen. Een schril contrast in deze natuurrijke omgeving.

Nog niet bloeiende gele lis © Henk Merts
De tijd vloog om. Tegen één uur weekten we ons met moeite los van de lepelaarskolonie, via een andere weg bereikten we weer de parkeerplaats en namen afscheid van Ellen die ons een fantastische ochtend had bezorgd.

Henk Merts april 2005

Het was weer leuk vogelen in de buurt van Durgerdam

Diverse excursieoverzichten

Meer informatie over vogels

Excursieverslagen KNNV

Excursieverslagen IVN cursussen

Excursieverslagen VWG Koudekerk / Hazerswoude e.o.

Diverse vogelexcursies