Verslag excursie Iedereen was op tijd gearriveerd en dat betekende dat de bus iets eerder kon vertrekken. Ruim voor de afgesproken tijd arriveerden we op de parkeerplaats bij Het Wekeromse zand. Onze gastheren (IVN-gidsen uit Ede e.o) stonden al op ons te wachten. We kregen een inleidend verhaal te horen en daarna werden we in drie groepen verdeeld. Eén van de groepen zou een wat kleiner rondje gaan over goed begaanbaar terrein. Voor de mensen die het wat rustiger aan wilde doen. De andere twee groepen zouden zich wel wagen aan wat meer geaccidenteerd terrein. Het weer was meer dan uitstekend en is dat ook de hele dag gebleven. Het Wekeromse zand Natuurlijk hoorden we meteen al de nodige vogels, waaronder boomkruiper, geelgors en goudhaantje. Het was duidelijk onze gids wist veel van vogels en kon goed vertellen zodat we binnen de kortste keren al veel gegevens over het terrein hadden meegekregen. (zie ook info over het Wekeromse zand). Maar ook veel informatie over wat we zo spontaan tegen kwamen. We mochten een langsprietmot bewonderen en zagen veel ranke helmbloemen die hier vaker voorkomen. We kwamen de nodige bijzonderheden tegen zoals een grote mierenhoop van de rode bosmier, die half tegen een boomstronk was opgebouwd. Rode bosmierennest: We hadden het eerste stuk voornamelijk door het heuvelachtige bos gelopen. Op een kleine zandhelling ook enkele trechtervormige kuiltjes waar de larve van de mierenleeuw zich schuil hield. We bewonderden het nest van een trechterspin. Zeer waarschijnlijk ging het om een web van een doolhofspin die in dit soort biotopen zijn te vinden. Het terrein werd steeds meer open. We moesten tegen een zandduin opklimmen. In ieder geval goed voor de conditie. Je moet er wat voor over hebben: We waren nu echt op de stuifzandvlakte aangekomen. Hier kan het zand vrij zijn gang gaan, dat wil zeggen als het nog niet begroeid is. De eerste plantensoorten die zich in het kale zand wagen zijn o.a. buntgras en zandzegge (het bekende naaimachientje wat we kennen van de duinen) Ook zijn vliegdennen in staat om het zand te binden, we hebben ze in allerlei gradaties gezien. Jonge kiemplantjes en fraai gevormde en door de wind gelouterde volwassen vliegdennen. We kwamen enkele loopkevers tegen, dit zijn de snelst lopende insecten in Nederland. We kwamen bij een plek waar je heel goed de bodemstructuur kon zien. Ruwweg kom je drie lagen tegen. Bovenop zie je het vuilgele stuifzand. Dit bevat humus deeltjes en krijgt daardoor zijn vuil gele kleur. Dan krijg je een donker gekleurde laag. Dit is een podzollaag. Ontstaan doordat een met heide en gras begroeide bodem is overstoven. De donkere kleur komt door dit organisch materiaal. Podzol grond werd ook wel in de stallen van schaapskooien gebruikt. Hieronder zie je het eigenlijke zand dit is dekzand en helder geel van kleur. Dit komt omdat het geen humusdeeltjes bevat. Geologisch onderricht op het Wekeromse zand: Op deze plaats keken we ook even in de lucht en als of de roofvogels het hadden afgesproken zagen we binnen enkele minuten achtereenvolgens buizerds, een havik en een slechtvalk. Op enkele delen van het Wekeromse zand is het zand weggeblazen tot onder de grondwaterspiegel. Hier ontstaan dan vennetjes. Bij één van die vennen zijn we een kijkje gaan nemen. We hoorden een zwarte mees en zagen o.a. een blauwe glazenmaker, watersnuffel en een venwitsnuitlibel. Tegelijkertijd vertelde onze gids ook nog een legende over een marskramer die op bezoek was bij een stroper met 7 onnozele dochters. Onder de wateroppervlakte zag iemand een libellenlarve. De larven brengen hun jeugd onder water door en pas na hun laatste vervelling kunnen zij het luchtruim kiezen. De liefhebbers konden nog een PH indicatorstrookje in het water steken. Aan de hand van de verkleuring kan je dan bepalen wat de zuurgraag van het water was. We kwamen uit op een PH waarde van 5,5. In dit open terrein krijgen bomen soms de kans om volledig uit te groeien. Mooi voorbeeld hiervan is de beuk. Een solitaire beuk ziet er heel anders uit dan zijn soortgenoten die in een vol bos ontkiemen. Hier op het vrije veld krijgt de beuk zijn majestueuze vormen en is in staat door zijn dichte bladerdek om zijn gehele stam in de schaduw te zetten. Silhouet van een solitaire beuk: Op een naaldboom zat een klontje hars. Dit wordt een harsmannetje genoemd. Het is een gal die wordt verwekt door de vlinder van de dennenharsbuilrups. Op het eierleggen wordt door de boom gereageerd door ze in te kapselen in een harsklont en zo kan het rupsje in een goed besloten omgeving opgroeien. We vonden ook nog wat "oerbrokken" Dit zijn donkerbruine klonten samengeperst ijzerhoudend zand. In het ijzertijdperk gebruikte men dit om ijzer te winnen. Een andere zaak waar je hier tegen aanloopt is de vergrassing van de heidevelden. Men probeert op verschillende manieren de heide zo goed mogelijk in stand te houden. Schapen worden hier voor gebruikt, maar ook wordt er wel gebrand en afgeplagd. Toch is men niet altijd in staat om het vergrassen tegen te gaan. Met name pijpenstrootje en bochtige smele zijn soorten die hier makkelijk kunnen groeien. Vergrassing van heidevelden We hadden een onverbiddelijk tijdschema, maar keurig op tijd werden we weer bij de bus afgeleverd. Wij gingen nu naar het pannenkoekenhuis Kernhem hier kreeg iedereen koffie met appeltaart. En daarna kon je kiezen om de nodige pannenkoeken te verorberen of een wandeling in de directe omgeving. Hiervoor waren vele mogelijkheden aanwezig. Je kon een gaatje prikken in de bloedsteen, verdwalen in het doolhof, op zoek gaan naar eventuele dagactieve vleermuizen. Hierna wenden we de steven voor een boerderijbezoek in de Gelderse Vallei. Diverse activiteiten op de boerderij De boerderij is van de familie van Roekel. Het bedrijf is ongeveer 18,5 ha groot. Het land is verdeeld in bouwland (gerst winterrogge en maïs) en ook grasland. Hier worden roodbonte vleeskoeien gehouden. De boer heeft een beheersovereenkomst gesloten met de gemeente Ede. Een strook van ongeveer 2 m breed en vele honderden meters lang is ingezaaid met akkerkruiden. Het levert in ieder geval en lint van fraaie kleuren op. Een van de mooiste bloemen is zonder meer de Korenbloem. De bloem die vroeger zo algemeen was en nu helaas nog maar zelden te zien is. Maar hier gelukkig massaal aanwezig is. Korenbloem De belangrijkste economische activiteit voor de boer is het houden van kippen. Hij heeft er 2.500 dus daar valt nog wel een eitje te pellen. Bij de boerderij waren twee kerkuilenkasten opgehangen. Eén op de zolder van de melkschuur en één in de trekkerschuur. Beide nesten zijn bewoond en in beide gevallen is er sprake van jongen. Onder aan de nestkasten kan je ook kerkuilen braakballen vinden. Uiteraard konden we de dieren nu niet zien. Maar de boer vertelde dat hij wel eens bij schemering op een rustig plekje in de schuur gaat zitten en dan zie je de ouders langs vliegen. Edense en Ginkelse heide Het laatste onderdeel van de dag was een bezoek aan de Edense en Ginkelse heide. De week hiervoor hebben de kranten bol gestaan i.v.m. een poema die op de Ginkelse heide zou zijn waargenomen. Ook is er in de media de nodige discussie opgelaaid m.b.t. tot het lot van het dier. Tijdens het schrijven van dit artikel is nog niet bekend hoe dit allemaal gaat afgelopen. Wij hebben het deze middag in ieder geval niet verder gebracht dan een "poema waarneming" op een verkeersbord. Ook nu werden we weer in drie groepen verdeeld met dezelfde succesformule als bij het Wekeromse zand. (2 groepen met een wat grote actieradius en één groep die het wat rustiger aan deed. Het gebied is geologisch erg interessant (zie ook Achtergrond informatie over de bezochte gebieden). Onze gids had zich ook erg goed op dit onderwerp voorbereid en had veel beeldmateriaal bij zich om zijn verhaal te versterken. Toch weer enkele andere vogels dan met de wandeling van deze ochtend. Nu zagen en hoorden we bijvoorbeeld roodborsttapuit en hoog in de lucht een veldleeuwerik en dicht bij een grafheuvel ook de zo bij dit biotoop horende grasmus. Maar ook kleine dieren lieten zich niet onbetuigd. We ontmoeten een rozenkever en de harige gele rups van een hageheld. Rups van de Hageheld Ook in deze omgeving een zoogdier in de vorm van een konijn. Die weer snel verdween tussen de vegetatie. Bij een vrij klein meertje de nodige libellen en waterjuffers. De meest spectaculaire waren een platbuik en een beekjuffer. Na het heideveld nog een klein stukje bos met o.a. tjiftjaf en zijn neefje fitis. En zo waren we weer bij ons startpunt gearriveerd. Dat wil zeggen het bezoekerscentrum met een tentoonstelling over de natuur in de directe omgeving. We konden ons laven en met elkaar de excursieverhalen uitwisselen. Eén ding was zeker we hadden allemaal genoten van het programma van deze dag. Met zeer veel dank aan onze collega's uit Ede, die deze dag zeer grondig hebben voorbereid en ons veel hebben geleerd over dit fraaie Veluwse landschap. Verder natuurlijk weer dank voor het organiserende duo Bep en Johan die ook dit jaar weer het dag je uit tot een waar feest hebben gemaakt. Henk Merts juli 2005 Sites IVN Ede Wekeromse zand Geldersch Landschap Pannenkoekenboerderij Kernhem Diverse excursieoverzichten IVN Excursieverslagen IVN KNNV excursieverslagen Excursies VWG Koudekerk e.o. Diverse vogelexcursies Terug naar de homepage Terug naar Natuur op het Web © Natuur op het web hm juni 2005 © Alle foto's Henk Merts. Laatste mutatiedatum 08-07-2005