Gierzwaluwdakpannen, neststenen en nestkasten

De meest voor de hand liggende conclusie was dat de gierzwaluwpannen dus niet geschikt zouden zijn. Allerlei verklaringen werden gezocht waaraan het geringe succes te wijten zou zijn: de invliegkoepel ("neus") niet of juist wel op de hoge welving van de pan, luchtwervelingen op het dak enzovoort.

In diezelfde periode werden in Duitsland inbouwnesten geconstrueerd voor gierzwaluwen. Het is een holle steen die binnenin broedruimte biedt en geschikt is om in muren te metselen. Omdat er weinig succes was bereikt met gierzwaluwdakpannen, importeerde men de neststenen in de hoop dat hiermee betere resultaten zouden worden bereikt. Op tal van plaatsen metselde men de neststenen in en hoewel het broedresultaat iets beter leek, beantwoordde deze vorm van kunstmatige nestgelegenheid eveneens niet aan de verwachtingen. Ook de speciaal voor gierzwaluwen ontworpen nestkasten werden slechts hier en daar bezet.

Niet geschikt, geen behoefte?
De voor de hand liggende gedachte is dat de nestgelegenheden misschien niet deugen. Aangezien sporadisch dakpannen, neststenen en kasten worden bezet, moeten de kunstnesten wel geschikt zijn. Maar waarom worden ze dan niet vaker bewoond? Gierzwaluwen hebben blijkbaar geen behoefte aan kunstnesten en het zal dus wel meevallen met dat gebrek aan nestruimte, is dan de logische gedachtengang.
Voortdurend verdwijnen nestplaatsen door sloop en renovatie, terwijl er maar sporadisch nieuwe spontane nesten bijkomen. Wie over een groter aantal jaren gierzwaluwnestplaatsen inventariseert, zal dat kunnen bevestigen. Er verdwijnen meer nestplaatsen dan er bijkomen. De conclusie dat er geen behoefte aan nieuwe broedgelegenheid zou zin, is volstrekt niet hard te maken.
Als er geschikte broedgelegenheid bijkomt zoals gierzwaluwdakpannen, neststenen en - kasten en als gierzwaluwen behoefte hebben aan nieuwe broedplaatsen, waarom worden die nieuwe nestelmogelijkheden dan maar zo weinig gebruikt?

Gave wordt handicap
Door hun feilloze geheugen vliegen gierzwaluwen, als ze in april in het broedgebied arriveren, meteen naar hun nest dat ze het jaar daarvoor achterlieten. Dat is tijdwinst, ze kunnen meteen aan de inleidende schermutselingen beginnen die leiden tot nageslacht.
Is hun vertrouwde nestplaats verdwenen, dan lijken ze ontredderd. Degenen die het gedrag van gierzwaluwen die hun nest kwijt zijn, hebben waargenomen, zullen dit kunnen bevestigen. Gierzwaluwen blijken gefixeerd te zijn op die ene nestplaats; hun grootste gave - het terugvinden van hun vertrouwde nest - wordt dan hun grootste handicap.
Ze missen het improvisatievermogen om snel iets anders te ontdekken, of ze zijn dat in de loop van de evolutie kwijtgeraakt. Van oorsprong zijn gierzwaluwen rotsbewoners. Na negen maanden overwinteren in Afrika stond die rots er doorgaans nog wel als ze in het voorjaar weer terugkeerden.

Ontdekken
Dat gierzwaluwen nieuwe kunstnesten niet bezetten, betekent niet dat er geen behoefte aan aan nestruimte bestaat. Het probleem is waarschijnlijk dat ze nieuwe broedmogelijkheden niet als zodanig herkennen.
Een aanwijzing hiervoor werd onlangs geleverd in Amstelveen. In 1982 werden daar 56 neststenen ingemetseld. Aanvankelijk zonder broedsucces. Pas elf jaar later, in 1993, werden de eerste neststenen door gierzwaluwen bezet nadat huismussen en spreeuwen hen de weg hadden gewezen. Daarna ging het versneld. Toen ze de neststenen eenmaal als broedplaatsen herkenden, waren er drie jaar later al 31 bewoond.
Ook in Bennekom en Enschede groeide in de jaren na de eerste bezetting het aantal bewoonde nestkasten snel.

Voor meer informatie betreffende gierzwaluwen en de activiteiten van de stichting kunt u contact opnemen met het secretariaat:

Stichting Gierzwaluwenwerkgroep - Nederland
Mevr. M. Mourmans- Leinders
Zundertseweg 84
4707 PB Roosendaal
Tel: (0165) 535810

e-mail: Gerard Strien

Stichting Gierzwaluwenwerkgroep - Nederland

Terug naar de homepage

Terug naar Natuur op het Web

Laatste mutatiedatum 03-08-2001